تابناک: نیویورک تایمز در گزارشی به بررسی وضعیت کنونی تنش ایران و آمریکا پرداخته است.
این گزارش ادعاهایی را درباره تمایل رهبری جدید انقلاب به ساخت بمب اتمی مطرح کرده است. نویسنده مقاله هیچ شاهد و مثالی در این خصوص مطرح نمی کند و صرفا گمانه خود در این زمینه را آورده است.
این گزارش در ادامه آمده است.
در ۴۷ سالی که از انقلاب اسلامی میگذرد، ایالات متحده گامبهگام تلاش کرده است ایران را منزوی کند؛ تنها یک وقفه کوتاه پس از توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵ ایجاد شد؛ توافقی که رئیسجمهور ترامپ آن را بهشدت محکوم کرد و در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
ترامپ در آن زمان وعده «فشار حداکثری» داد و اکنون نیز با توجه به محدود بودن گزینههای نظامی، ایران را به اعمال فشارهای بیشتر تهدید میکند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته درباره اقداماتی «بیسابقه» هشدار داد؛ اقداماتی که به گفته تحلیلگران ممکن است شامل تحریمهای ثانویه علیه کشورهایی مانند چین باشد که نفت ایران را خریداری میکنند، یا مجازاتهای بیشتر برای تراکنشهای مالی.
تحلیلگران میگویند ایران به احتمال زیاد بهجای تسلیم شدن در برابر کنترل خود بر تنگه هرمز، حملات علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس را افزایش خواهد داد.
دنی سیترینوویچ، کارشناس اسرائیلی مسائل ایران، گفت: «اقتصاد ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد، اما در حال فروپاشی نیست. مهمتر از آن، به نظر میرسد حکومت پیش از تسلیم شدن، تنش را تشدید خواهد کرد.»
تحریمهای آمریکا و تحریمهای بینالمللی و فشارهای اقتصادی، در نهایت به شکلگیری توافق هستهای سال ۲۰۱۵ کمک کردند؛ زمانی که رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، اجازه مذاکراتی را صادر کرد که هدف آن محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای آزادسازی داراییهای بلوکهشده و کاهش تحریمها بود.
از زمانی که ترامپ از توافق خارج شد و تحریمهای بیشتری اعمال کرد، ایران خود را با سطح بالایی از اختلال اقتصادی سازگار کرده است. این کشور مسیرهای پیچیده قاچاق و بازارهای جدید، بهویژه برای فروش نفت، ایجاد کرده است.
در حال حاضر، ایران بر حفظ کنترل مؤثر خود بر تنگه هرمز اصرار دارد، در حالی که نیروی دریایی آمریکا همچنان آن را محاصره کرده است. چند کشتی توانستهاند از تنگه عبور کنند، اما میزان تردد نسبت به پیش از جنگ بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است.
اقتصاد ایران بهشدت آسیب دیده و مردم عادی از این وضعیت لطمه میبینند.
جمهوری اسلامی پس از پشت سر گذاشتن چیزی که زمانی از آن هراس داشت ــ جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران ــ اکنون خود را بیش از پیش به سمت نظامیگری و اقتدارگرایی سوق داده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه گفت اقدامات جدید «هیچ تأثیری بر موضع ایران نخواهد داشت.»
سوزان مالونی، کارشناس ایران و مدیر سیاست خارجی در مؤسسه بروکینگز، گفت فشار اقتصادی تنها زمانی موفق خواهد شد که «تابآوری ما از تابآوری نظام ایران بیشتر باشد، و مشخص نیست که این شرطبندی خوبی باشد.»
او افزود: «اقتصاد ایران تحت تأثیر فشار اقتصادی آمریکا شکل گرفته است.»
اقتصاد نفتی
اسفندیار باتمانقلیج، مدیرعامل بنیاد پژوهشی «بورس و بازار» مستقر در لندن، گفت از زمانی که جنگ در ماه فوریه بهطور جدی آغاز شد، اقتصاد ایران و بخش صنعتی آن برای نخستین بار در هشت سال گذشته همزمان در حال کوچک شدن بودهاند.
او گفت ایران با چالشهای بیشتری روبهرو خواهد شد؛ از تورم بالاتر گرفته تا ضعف در بازار کار. «اما این مسئله به نتیجه سیاسی متفاوتی منجر نخواهد شد.»
البته برخی از رهبران ایران عمیقاً نگران فاجعه اقتصادی هستند و از توافق دیپلماتیک سریعتر با واشنگتن حمایت میکنند. اما به نظر میرسد رهبری ایران در حفظ کنترل مؤثر بر تنگه هرمز بهعنوان مهمترین اهرم فشار و عامل بازدارنده در برابر جنگی دیگر، متحد است.
ایران با افزایش روابط خود با روسیه و چین، خود را با تحریمهای آمریکا و تحریمهای بینالمللی سازگار کرده است. این کشور بیشتر نفت خود را با تخفیف به چین میفروشد؛ کشوری که تحریمهای بینالمللی علیه خرید نفت ایران را نادیده گرفته است.
ایران همچنین از پالایشگاههای کوچک و مستقل چینی، موسوم به «تیپات» استفاده میکند که کمتر در معرض تحریمهای آمریکا قرار دارند.
ایران شبکههای قاچاق و یک «ناوگان سایه» ایجاد کرده است؛ نفت خود را به کشتیهای دیگری منتقل میکند که میتوانند منشأ آن را بهراحتی پنهان کنند.
همچنین بخش صنعتی خود را توسعه داده، واردات و استفاده از دلار را بهشدت کاهش داده و از بانکهای خارجی استفاده کرده است. ایران همچنین در مواردی نفت را با کالا مبادله میکند.
از زمان آغاز جنگ و محاصره آمریکا، ایران نفت را در داخل کشور و همچنین در انواع نفتکشهای قدیمی ذخیره کرده است. بخشی از نفت نیز از طریق جاده و راهآهن منتقل شده و تولید برخی چاهها کاهش یافته است.
هنگامی که تفاهمنامه با آمریکا در ماه ژوئن امضا شد و محاصره آمریکا بهطور موقت برداشته شد، ایران با جدیت از این دوره آرامش استفاده کرد.
به گفته برت اریکسون از شرکت Obsidian Risk Advisors، ایران پیش از آغاز محاصره مقداری نفت در خارج از تنگه برای فروش داشت و در آغاز اجرای توافق نیز ۸۰ میلیون بشکه دیگر صادر کرد؛ پیش از آنکه واشنگتن دوباره تحریمها و محاصره را اعمال کند. این امر فشار بر ظرفیت ذخیرهسازی نفت ایران را کاهش داد.
پیش از جنگ، ایران روزانه حدود ۱.۸ میلیون بشکه نفت صادر میکرد. او گفت اکنون، با توجه به افزایش قیمت نفت در نتیجه درگیری، درآمد ایران از فروش نفت از میزان پیشبینیشده در بودجه امسال بیشتر است.
نرخ برابری ریال ایران در برابر دلار نامطلوب است، اما سرعت کاهش ارزش ریال در حال کند شدن است؛ تورم نیز همین روند را نشان میدهد.
اریکسون گفت اگر واشنگتن روی فشار اقتصادی حساب کرده باشد، «نباید انتظار داشته باشید تورم کندتر و نرخ ریال پایینتر از قبل از جنگ باشد.»
او افزود: «برای موفقیت این سیاست، باید آنها را سریع پایین بکشیم، نه اینکه ۹ سال دیگر منتظر بمانیم تا فروبپاشند. خنجر دردناک است، اما سر دشمن را از تن جدا نمیکند.»
نبرد ارادههای اقتصادی
ایران روی این قمار حساب کرده است که بسته ماندن تنگه هرمز فشار بیشتری بر ترامپ وارد خواهد کرد تا او زودتر عقبنشینی کند و برای توافقی مذاکره کند که ایران بتواند بپذیرد.
تهران امیدوار است افزایش نگرانیهای اقتصادی متحدان آمریکا، آقای ترامپ را دوباره به میز مذاکره بازگرداند.
اقتصاد جهانی روزانه میلیونها بشکه نفت را از دست داده است و ذخایر راهبردی، از جمله در اروپا و آمریکا، بهشدت کاهش یافتهاند. اوکراین همچنان به پالایشگاههای روسیه آسیب میزند و این مسئله نیز مقدار نفت موجود در بازار را کاهش داده است.
در سطح منطقهای، تولیدکنندگان مهم انرژی مانند قطر، بحرین، عراق و کویت از بسته شدن تنگه بهشدت آسیب دیدهاند. عربستان سعودی، قطر و عمان نیز در واشنگتن علیه تشدید نظامی بیشتر استدلال کردهاند، زیرا ایران توانایی حمله به زیرساختهای انرژی آنها را دارد.
مالونی از مؤسسه بروکینگز گفت: «در نبرد ارادههای اقتصادی، بسیار نامطمئن است که غرب پیروز شود.»
ترامپ از جنگ دفاع میکند و آن را برای اطمینان از اینکه ایران هرگز نتواند سلاح هستهای بسازد، ضروری میداند.
اما پس از آنکه او توافق هستهای ۲۰۱۵ را کنار گذاشت، ایران تلاش کرد با افزایش سطح غنیسازی، بر جامعه جهانی فشار وارد کند؛ اقدامی که این کشور را به مرز تبدیل شدن به یک قدرت نظامی دارای توانایی هستهای رساند، هرچند ایران همواره داشتن قصد برای ساخت بمب را انکار کرده است.
آیتالله مجتبی خامنهای، ظاهراً آماده رویارویی نامحدود با آمریکا است و بنا بر ارزیابی اطلاعاتی آمریکا، نسبت به ایجاد یک سلاح هستهای انعطافپذیری بیشتری دارد.
ولی نصر، کارشناس ایران و استاد دانشکده مطالعات پیشرفته بینالمللی دانشگاه جانز هاپکینز، گفت اعتماد به ترامپ در ایران بسیار اندک است و توافق سال ۲۰۱۵ در ایران به چیزی شبیه «یک واژه چهارحرفی» تبدیل شده است؛ یعنی موضوعی منفور و ناخوشایند که حتی نام بردن از آن بار منفی دارد.
اکنون ترامپ در ازای بازگشایی تنگه هرمز، پیشنهاد بسیار اندکی به ایران ارائه میکند و هیچ تعهد آمریکایی برای آزادسازی داراییهای ایران یا لغو تحریمها وجود ندارد.
نصر گفت: «هیچ توافق معقولی برای ایران روی میز نیست.»
او افزود: «انتخاب میان تسلیم کامل و جنگیدن تا پایان است؛ و آنها روی این حساب کردهاند که تنها راه رسیدن به توافقی بهتر، پذیرفتن هزینههای کنونی و نگه داشتن اقتصاد جهانی و ترامپ زیر فشار است.»
«من از زمان انقلاب اسلامی در سالهای ۱۹۷۸–۷۹ درباره ایران گزارش تهیه کردهام، از جمله درباره بحران گروگانگیری که به دوران ریاستجمهوری جیمی کارتر پایان داد.
از آن زمان، آمریکا همواره ایران را تحریم کرده است؛ تقریباً هر سال تحریمهای بیشتری اعمال شده، اما این روند بهویژه پس از آن شدت گرفت که رئیسجمهور ترامپ از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ خارج شد و تصور کرد چیزی که خودش آن را «فشار حداکثری» مینامید، ایران را مجبور خواهد کرد به توافقی بهتر تن دهد. این اتفاق نیفتاد.
اما باز هم تلاش، تلاش و تلاش بیشتر؛ بهخصوص اکنون که روشن شده است بمباران بیشتر رژیم را وادار به عقبنشینی نخواهد کرد.
ایران فکر میکند میتواند صبر کند تا طرف مقابل خسته شود؛ ترامپ روی این حساب کرده که ایران چنین توانی ندارد.
در این میان، متحدان آمریکا ــ و مصرفکنندگان آمریکایی ــ در حال تحمل هزینههای این وضعیت هستند.
این، نبردی بر سر اراده و میزان تحمل طرفین است.»
