فرارو: جمع بدهی سایپا از بودجهای که امسال روی هم به هفت وزارتخانه دولت اختصاص پیدا میکند، بالا زده است. چیزی نزدیک ۹۰ هزار میلیارد تومان.
برای درک بهتر این عدد لازم است فرض کنید سایپا بابت تسویه بدهی باید حدود چهار ماه روی تولید ۹۰ هزار کوییک وقت بگذارد و با فروش آنها رقم بدهی را پاک کند. بخش عمده این مطالبات مربوط به بدهیهای بانک شرکت سایپا و بدهیهای سنگین به زنجیره تامین قطعات است. شرکت صنایع تولیدی کروز از جمله شرکتهایی است که به دلیل تامین قطعات شرکت سایپا در سالهای گذشته، مطالبات معوق بسیار زیادی از شرکت سایپا دارد.
طبق اسنادی که به دست فرارو رسیده است، در ماههای اخیر تفاهمنامهای بین شرکت سایپا و شرکت کروز امضا شده تا مطابق آن رقم بدهی سایپا به این شرکت قطعهساز به صورت مرحله به مرحله تسویه شود، اما آنچه از این اسناد برآورد میشود آن است که شرکت سایپا نتوانسته است به تعهدات خود مندرج در این توافقنامه عمل کند، این اسناد نشان میدهد که بدهی این شرکت به شرکت کروز دستکم تا تیرماه 1405، به حدود 15 هزار میلیارد تومان رسیده است.
بدهی سایپا چقدر است؟
اگر اظهارات علی شیخزاده مدیرعامل شرکت سایپا را ملاک ارزیابی بدهیهای این شرکت قرار دهیم و عدد 90 هزار میلیارد تومان بدهی این شرکت در سال 1404 را قبول کنیم، میتوان گفت که این ارقام نشاندهنده یک مشکل مالی بزرگ در این شرکت است.
بدهیهای سررسید شده، کمبود شدید سرمایه در گردش و تعهدات سنگین ناشی از فروشهای بدون پشتوانه در سامانه یکپارچه خودرو، سه بحران اصلی سایپا محسوب میشوند. این حجم از بدهی ادعای منتقدان نیست؛ بلکه این خبر به نقل از مدیران ارشد سایپا بیان شده است.
طبق اظهارات رسمی مدیرعامل شرکت، سایپا، نارنجیپوشان جاده مخصوص طی سالهای 1401 و 1402 با ثبتنامهای بدون پشتوانه حدود 120 هزار خودرو مازاد بر توان و ظرفیت تولید واقعی خود پیشفروش کردهاند و حالا این تعهدات مثل یک بهمن بر سر این خودروساز آوار شده است.
سایپا قاعدتا برای سرپا نگه داشتن خطوط تولید به قطعات نیاز دارد، اما به رقم توافقنامههای مختلف و پذیرش پرداخت بدهی زنجیره تامین از سوی شرکت سایپا، این شرکت هنوز نتوانسته است به بخش قابل توجهی از تعهدات خود عمل کرده و مطالبات زنجیره تامین را پرداخت کند.
سایپا و کروز روی چه چیزی توافق کردند؟
در اسناد یاد شده، ضمن اشاره به توافقات قبلی بینتیجه میان دو شرکت، تلاش شده است تا از یکسو شرکت سایپا به پرداخت منظم تعهداتش پایبند بماند و از سوی شرکت کروز با پذیرش اعطای فرصتی قابل قبول به شرکت سایپا برای تسویه بدهیهایش، روند ارسال قطعات به این شرکت را ادامه دهد.
در این توافق بر روی چند موضوع اساسی تفاهم شده است: 1- طرفین بر روی اختلاف حسابهای فیمابین خود توافق کرده و عدد نهایی این اختلاف حساب را در یک صورت تطبیق مشخص کنند.2- شرکت سایپا ظرف مدتی مشخص و به صورت مرحله به مرحله بخشی از بدهی خود را پرداخت کند، 3- همزمان شرکت کروز نیز قطعات مورد نیاز برای شرکت سایپا را تامین کند و 4- برای هر یک از طرفین، در صورت عدم پایبندی به این تعهدات، جریمههایی در نظر گرفته شده است.
در این تفاهمنامه حداقل بدهی شرکت سایپا به شرکت کروز، تا تاریخ اول اردیبهشت 1405، 11.7 هزار میلیارد تومان اعلام شده است و مقرر شده است تا ظرف مدت زمانی بسیار کوتاهی طرفین در مورد مابقی بدهی، مذاکره کرده و صورت تطبیق جدیدی را امضا و مبادله کنند.
البته مطابق برخی اسناد دیگر، مشخص میشود که این پایان ماجرا نبوده و به نظر میرسد صورت تطبیقهای مذکور تا پایان خرداد 1405، نشان از بدهی 14.9 همتی شرکت سایپا به شرکت کروز دارد که از این رقم، 13.5 همت معوقه بوده است.
شیوه پرداخت بدهی سایپا به کروز به چه شکلی است؟
پرداخت این ارقام نجومی برای شرکتی که با کمبود نقدینگی و حجم بالایی از بدهی روبهرو شده کار راحتی نیست. به همین دلیل برنامهای زمانبندیشده و ترکیبی برای تسویه چیده شده است.
اول از همه سایپا متعهد شده است تا تاریخ 10 تیر معادل 1.5 همت از بدهی خود را صفر کند. از آنجایی که پول نقدی در بساط نیست، توافق شده است که این تسویه از طریق تحویل دادن ماشینهای بیعیبونقص و آماده فروش در بازار به شرکت کروز انجام شود. خودروهایی که قیمت آنها با حداکثر تخفیف 3 درصدی از قیمت روز مندرج در تارنماهای خرید و فروش آنلاین خودرو محاسبه میشود. اگرچه که طبق برخی اسناد، به نظر میرسد این روش تسویه به هیچ وجه مطلوب نظر شرکت کروز نبوده و این شرکت تاکید دارد که برای تامین مواد اولیه نیاز مبرمی به نقدینگی دارد و تحویل خودرو به جای پرداخت نقدی، روش مناسبی نیست.
در گام دوم مبلغ دو هزار میلیارد تومان باید تا تاریخ 31 تیر پرداخت شود و در مرحله بعدی، یک هزار میلیارد تومان دیگر تا 15 مرداد تسویه شود. در این مراحل شرکت سایپا میتواند تسویه حساب را به صورت واریز وجه نقد و یا مجددا از طریق تحویل خودرو انجام دهد.
در مقابل و به اساس این تفاهمنامه شرکت کروز هم متعهد میشود که با ادامه ارسال قطعات به شرکت سایپا، کمک کند تا هرچه سریعتر قطعات به اصطلاح کف کارخانه جمعآوری شود. اما با توجه به اینکه ارسال قطعات جدید، به معنای ادامه افزایش بدهی است و با واگذاری خودرو یا پرداخت نقدی، حداکثر 4.5 همت با این شرکت تسویه میشود، شرکت سایپا بایستی پس از دریافت قطعات جدید، علاوه بر پرداخت هزینه آنها، مبالغ بیشتری را به صورت هفتگی به شرکت کروز پرداخت کند تا با گذشت زمان، مطالبات معوقه این شرکت پرداخت شده و به اصطلاح مستهلک شود.
از یک سو اسناد نشان میدهد که به نظر میرسد شرکت سایپا به پرداخت حدود 4.5 همت بدهی خود تا مرداد ماه 1405، پایبند نبوده است و از سوی دیگر شرکت کروز در روزهای گذشته و در یک بیانیه رسمی مدعی شد که ارسال قطعات به شرکت سایپا را ادامه میدهد، اما شرکت سایپا هزینه قطعات جدید ارسالی را هم پرداخت نکرده است. موضوعی که نشان میدهد احتمالا بدهی شرکت سایپا به شرکت کروز، به زودی بازهم بیشتر خواهد شد.
چرا مارپیچ بدهی سایپا به قطعهسازان به انتها نمیرسد؟
اصطلاح افتادن در تله مارپیچ بدهی شاید دقیقترین توصیف از شرایط فعلی شرکت سایپا باشد. بحران فعلی بین شرکت سایپا، شبکه بانکی و قطعهسازان، مارپیچی از بدهی و کمبود نقدینگی را در جاده مخصوص ایجاد کرده است. سایپا برای تسویه حساب نیاز به پول نقد دارد. برای داشتن پول نقد نیاز به فروش ماشینهایش دارد و برای فروش ناچار است منتظر تامین قطعه بماند و در کنار همه اینها خودروهای ثبت نامی بسیاری را هنوز تحویل نداده است، در عین حال قطعهسازان نیز بدون دریافت مطالبات و تامین نقدینگی، قادر به تامین این قطعات نیستند. همزمان بدهی سایپا به شبکه بانکی، تامین نقدینگی و منابع مالی برای این شرکت را بسیار دشوار کرده است.
در اینجا است که برخی رسانهها با تکیه بر گمانهزنیها یا براساس برخی «شنیدهها» و بدون ارائه سندی مشخص مدعی شدهاند که قطعهسازانی چون کروز با عدم ارسال قطعات به شرکت سایپا، به دلایلی مختلف همچون حفظ انحصار در صنعت قطعهسازی یا تلاش برای خرید سایپا به قیمت ارزانتر، وضعیت این شرکت را سختتر هم کردهاند.
شرکت کروز البته نسبت به تمام این ادعاها واکنش نشان داده است. مدیران این شرکت در جوابیههای مختلف و با ارائه آمار و اطلاعات متنوع، تمامی این ادعاها را رد کردهاند و علت اصلی مشکلات را در شیوه مدیریت شرکت سایپا، قبول سفارشهایی چند برابر ظرفیت و عدم پایبندی شرکت سایپا به تعهدات و توافقهایش میدانند. اگر از دعواهای مالی و حقوقی بین سایپا و کروز فاصله بگیریم، این پرسش دوباره مطرح میشود که رقمی که سایپا بدهکار است، چقدر بزرگ است؟
سایپا و کوه یخ بدهیها و تعهدات معوق
سایپا حدود 90 هزار میلیارد تومان بدهی داشته که فقط بخش کوچکی از آن به شرکت کروز مرتبط میشود و باقی آن بدهی به سایر شرکتهای زنجیره تامین، شبکه بانکی و مهمتر از همه متقاضیان خودرویی است که مدتها است با پرداخت مبالغی کلان به این شرکت، خودرو ثبت نام کردهاند. اما 90 هزار میلیارد تومان پول واقعا معادل چه چیزی است؟
برای درک بهتر بیایید قیمت یکی از پرفروشترین محصولات این شرکت را معیار قرار دهیم. قیمت کوییک S در کارخانه توسط سایپا حدود 999 میلیون و 500 هزار تومان تعیین شده است. با یک تقسیم ساده متوجه میشویم که ۹۰ هزار میلیارد تومان بدهی، یعنی ارزش و بهای تقریبا 90 هزار دستگاه کوییک S صفرکیلومتر.
برای درک اینکه تولید این حجم از ماشین چقدر زمان نیاز دارد، باید نگاهی به آمار تولید بیندازیم. در سال 1404 سایپا در مجموع حدود 282 هزار و 217 خودرو را از خط تولید خود خارج کرد. تولید 90 هزار دستگاه خودرو یعنی خروجی و کار بیوقفه تمام کارگران و خطوط تولید شرکت سایپا برای مدت حدود چهارماه. یعنی سایپا باید نزدیک یکسوم سال فقط کار کند و ماشین بسازد و بفروشد، بدون آنکه حقوقی بدهد یا مواد اولیهای بخرد تا تازه بتواند این بدهی تلنبار شده را تسویه کند.
شاید برایتان جالب باشد بدانید که مقیاس این بدهی وقتی در کنار بودجههای کشوری قرار میگیرد چقدر زیاد به نظر میرسد. میزان بدهی سایپا به تنهایی معادل بودجه یک سال کامل وزارت اقتصاد ایران است. این رقم سنگین از مجموع کل بودجه وزارتخانههایی همچون وزارت صمت، وزارت ورزش، وزارت فرهنگ و ارشاد، وزارت میراث فرهنگی، وزارت امور خارجه، وزارت دادگستری و حتی وزارت نفت نیز بالاتر میزند.
در اینجا این پرسش اساسی مطرح میشود که این کوه بدهی انباشته شده شرکت سایپا، چه زمانی تسویه خواهد شد و چه راهی برای پرداخت این بدهی سنگین وجود دارد؟ به ویژه که اسناد جدید نشان میدهد که شرکت کروز دوباره مدعی شده است که شرکت سایپا باز هم به توافقات جدیدش پایبند نبوده و دستکم مطالبات زنجیره تامین از این شرکت، روز به روز در حال افزایش است.
