اولین دیدار و گفتگوی ایرانیان با آمریکاییها در چه تاریخی انجام شد؟
روزنو :مذاکرات یک روزه ایران و آمریکا در حضور دو کشور میانجی پاکستان و قطر در سوئیس برگزار شد. در این باره میتوان به ۵ نکته اشاره کرد:
۱ - این نشست در نوع خود اولین و بی سابقه بود: مذاکرات مستقیم و حضوری ایران و آمریکا با حضور دو میانجی پاکستان و قطر در بالاترین سطح از مقامات تاکنون.
به گزارش روز نو چهار کشور در سطح سران حضور داشتند. از ایران در سطح رئیس پارلمان، آمریکا در سطح معاون رئیس جمهور و قطر و پاکستان هم در سطح نخست وزیر.
علاوه بر این، کشور میزبان یعنی سوئیس هم قدیمیترین میانجی ایران و آمریکاست.
سوئیس حافظ منافع آمریکا در تهران است و دفتر حفاظت از منافع دولت آمریکا و کارکنان آمریکایی این دفتر در تهران تحت پرچم سفارت سویس فعالیت میکنند.
۲- نخست وزیر پاکستان گفته است بعد از ۴۷ سال این اولین مذاکرات مستقیم ایران و آمریکاست. گفته او، نادرست است. دو کشور قبل از این هم چند مرتبه مذاکره مستقیم داشتهاند. ایران و آمریکا در نشست اسلام آباد باهم مذاکره مستقیم داشتند البته در حضور نخست وزیر، وزیر خارجه و فرمانده ارتش پاکستان (پس از توقف جنگ ۴۰ روزه و در روزهای ۲۲ و ۲۳ فروردین ۱۴۰۵).
پیش از این و در مذاکرات منتهی به برجام و پس از آن نیز وزیران خارجه وفت ایران و آمریکا (ظریف و کری) مذاکرات مستقیم داشتند. برخی از این مذاکرات در حضور نمایندگان سایر اعضای گروه ۱+۵ انجام شد و برخی دیگر به صورت دوجانبه.
این مذاکرات و دیدارهای حضوری تا زمان خروج ترامپ از برجام (۱۳۹۷ / ۲۰۱۸) ادامه داشت. در اصل برجام میزی بود که ایران و آمریکا میتوانستند در دو سوی آن بنشینند و باهم مستقیم و بی واسطه گفتوگو کنند. با خروج آمریکا از برجام، این کانال مهم ارتباطی دو کشور قطع شد.
دیدار جواد ظریف و جان کری وزیران خارجه ایران و آمریکا در اقامتگاه نماینده ایران در سازمان ملل متحد در نیویورک در فروردین ۱۳۹۵
قبل از این هم در سال ۲۰۰۷ میلای / ۱۳۸۶ شمسی، مذاکرات مستقیم و حضوری ایران و آمریکا در بغداد و با موضوع عراق برگزار شد. رهبری هیاتهای دو کشور را سفرای ایران و آمریکا در عراق برعهده داشتند. حسن کاظمی قمی از ایران و رایان کروکر سفیر آمریکا در بغداد که آخرین کنسول آمریکا در خرمشهر بود.
با این حال نمیتوان انکار کرد معجزه پاکستان، توانست ایران و امریکا را بعد از ۸ سال دوباره به مذاکرات مستقیم بازگرداند. تهران و واشنگتن از زمان خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ شمسی/ ۲۰۱۸ میلادی تاکنون همیشه به صورت غیرمستقیم مذاکره داشتهاند. بخشی از موفقیت مذاکرات کنونی نتیجه برگزاری آن به صورت مستقیم است.
۳. مذاکرات ایران و آمریکا در بورگن شتاک سوئیس را باید موفقیت آمیز و به سود تهران دانست. زیرا:
اول - به گفته عراقچی، بندهای ۹ و ۱۰ تفاهم نامه اجرایی میشود / شد.
در این دو بند آمده بود: " امریکا متعهد میشود بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه و تا زمان لغو کامل تحریمها، وزارت دارایی مجوزهای لازم برای صادرات نفت، فرآوردههای نفتی و مشتقات آن و همچنین تمامی خدمات مرتبط از جمله مبادلات بانکی، بیمه و حمل و نقل را صادر کند. " وزارت خزانه داری آمریکا دوشنبه (یک روز بعد از مذاکرات سوئیس) این مجوز را صادر کرد.
این یعنی اینکه بدون نیاز به رسیدن به توافق مرحله دوم و نهایی و براساس امضای توافق مرحله نخست، آمریکا تحریمها را به صورت موقت درباره صادرات نفت، محصولات نفتی و پتروشیمی ایران و محدودیتهای بانکی، مالی، بیمه و حمل و نقل مربوط به آن را به مدت ۶۰ روزه بر میدارد.
این بزرگترین دستاورد ملموس و مالی مذاکرات و توافق ایران و آمریکا تاکنون است. ایران بدون اینکه چیزی ارائه کند توانسته است مهمترین تحریم علیه خود یعنی تحریم صادرات نفت را رفع کند.
دوم - ایران و آمریکا به سازو کاری برای مدیریت آتش بس و پایان جنگ در لبنان دست یافتند.
آتش بس در لبنان میتواند به زمینه همکاری و منافع مشترک ایران و آمریکا تبدیل شود. ایران بزرگترین تاثیرگذار بر حزب الله لبنان و آمریکا بزرگترین تاثیرگذار بر اسرائیل یعنی دو طرف جنگ هستند.
موفقیت تهران و واشنگتن در برقراری آتش بس در لبنان میتواند دامنه این همکاری را به سایر بخشها از جمله غزه و عراق و یمن گسترش دهد. همچنین زمینهای برای اعتمادسازی میان دو کشور در روابط دو جانبه و پروندههای متعدد آن از جمله هستهای و تحریمها و تنگه هرمز ایجاد کند.
سوم - براساس توافق مذاکرات سوئیس، ایران میتواند از ۶ میلیارد دلار پول بلوکه شده خود در قطر استفاده کند. پولی که در توافق دولت رئیسی از بانکهای کره جنوبی به قطر منتقل شد (و در مسیر انتقال یک میلیارد آن آب رفت)، اما به دلیل مخالفت دولت وقت آمریکا بعد از حادثه ۷ اکتبر (حمله حماس به اسرائیل)، این پول بلوکه ماند.
این پول قرار بود قبلا با مجوز آمریکا صرف خرید مواد غذایی، دارو و کالاهای بشردوستانه شود. حالا نیز به چنین مصرفی میرسد.
چهارم - میان ایران و آمریکا کمیته و خط تماس برای هماهنگی و عبور ایمن در تنگه هرمز تشکیل شد.
این خط تماس علاوه بر تنگه هرمز میتواند در سایر موضوعات و اختلافات ایران وآمریکا نیز شامل شود. ایجاد این کانال ارتباطی بسیار مهم است، زیرا ایران و آمریکا بیش از ۴۵ سال است که روابط دیپلماتیک ندارند.
۴. اعضای هیات ایرانی همچنان با وجود گذشت بیش از ۱۰۰ روز، اما در سوگ شهادت رهبری و کودکان مدرسه میناب در حملات اسرائیل و آمریکا در نخستین روز جنگ، همچنان پیراهن سیاه به تن داشتند.
همچنین هیچ عکس یا فیلمی از اتاق مذاکرات با حضور همه مقامات و هیاتها منتشر نشد. برخلاف مذاکرات هستهای سابق از مذاکرات به رهبری حسن روحانی با اروپاییها در دولت خاتمی تا مذاکرات به رهبری لاریجانی و سعید جلیلی در دولت احمدی نژاد و تا مذاکرات برجامی به رهبری ظریف و در دولت روحانی که بارها عکسهایی از اتاق جلسات با حضور ظربف و جان کری منتشر شد.
با این همه، برای نخستین بار، عکسی با حضور مشترک، اما با فاصله و بی ارتباط با هم، از عراقچی وزیر خارجه ایران و جی دی ونس معاون رئیس جمهور آمریکا در اتاق مذاکرات منتشر شد. احتمالا این نزدیکترین فاصلهای است که تاکنون یک وزیر خارجه ایران و یک معاون رئیس جمهور آمریکا قرار داشتهاند.
از حاشیههای این مذاکرات میتوان به خودداری طرف ایرانی (قالیباف و عراقچی) از حضور در کنار مقامات آمریکایی (ونس و کوشنر و ویتکاف) و نخست وزیران پاکستان و قطر در مقابل خبرنگاران و عکاسان اشاره کرد. در نتیجه از عکس یادگاری سران هیاتهای ایران و آمریکا و دو نخست وزیر قطر و پاکستان هم خبری نشد. احتمالا برای جلوگیری از هر حادثه غیرمنتظرهای.
مثلا اگر معاون رئیس جمهور آمریکا دستش را به سمت عراقچی و قالیباف دراز میکرد در این صورت مقامات ایرانی در وضعیت نامناسبتی قرار میگرفتند. نه میتوانستند دست ندهند و نه میتوانستند دست بدهند. این صحنه یادآور داستان معروف محمد خاتمی رئیس جمهوری وقت ایران در نخستین سفر به مقر سازمان ملل متحد در نیویورک در سال ۷۷ است که این گونه معروف شد خاتمی برای جلوگیری از روبه رو شدن با کلینتون در راهروی سازمان ملل، به دستشویی رفت. داستانی که با روایتهای بعدی مقامات نزدیک به خاتمی نادرستی آن مشخص شد.
محمدعلی ابطحی (رئیس دفتر وقت خاتمی) واقعیت ماجرا را اینگونه گفت: "خانم آلبرایت وزیر خارجه آمریکا میخواست پای صحبتهای خاتمی بنشیند. قبل از شروع جلسه، خرازی (وزیر خارجه) به خاتمی گفت خانم آلبرایت در راهرو است و به سمت آنها میآید. چارهای نبود که خاتمی باید با آلبرایت احوالپرسی میکرد که خاتمی مجوزش را نداشت. خاتمی ملتهب که باید چه کاری انجام دهد. امیر قطر کنار خاتمی ایستاده بود که در گوشش ماجرا را گفتم و او لطف کرد همراه خاتمی شروع به راه رفتن کرد. ما رفتیم پشت پردهای ایستادیم و خانم آلبرایت وقتی دید خاتمی نیست با دیگران احوالپرسی کرد و رفت. این ماجرا تبدیل شد به دستشویی رفتن خاتمی!».
۵. یکی از برندگان این مذاکرات، هتل و اقامتگاه بورگن اشتاک یا اشتوک سوئیس است. اقامتگاه لوکس در نوک کوه و با چشم اندازی به دریاچه "لوسرن". این اقامتگاه قبل از این هم میزبان نشستهای مهمی مانند گفتوگوهای صلح سودان، مذاکرات قبرس و اجلاس صلح اوکراین در سال ۲۰۲۴ بود، اما هیچ کدام به اندازه مذاکرات ایران - آمریکا نه اهمیت داشته و نه به افزایش شهرت آن کمک کرده است.
جالب است بدانیم این اقامتگاه در مالکیت یک شرکت دولتی قطر (کتارا) است و قطر خود یکی از میانجیگران مذاکرات است.
میزبانی از این مذاکرات به ارزش مالی و جایگاه این اقامتگاه افزود.
این موضوع یادآور برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در اقامتگاه دیپلماتیک عمان (دولت میانجی) در رم ایتالیا و ژنو سوئیس در دو دوره مذاکرات قبل از جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه است.
