رونمایی از کتاب خاطرات اسطوره پرسپولیس؛ «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم»
روزنو :نشست رونمایی از کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» روز یکشنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ از ساعت ۱۶ تا ۱۸ در تالار فرهنگ مرکز همایشهای بینالمللی کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
در این نشست، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مصطفی زمانینیا، نویسنده و ویراستار کتاب، مجید تفرشی، پژوهشگر تاریخ، مجید جلالی، مربی فوتبال، مازیار ناظمی، خبرنگار و مجری سابق صداوسیما، حبیبالله اسماعیلی، مورخ و نویسنده و امیر بهمنش، تهیهکننده مستند «هویت سرخ»، به سخنرانی پرداختند. محمدعلی عزتزاده، پژوهشگر ایرانشناسی، نیز دبیری این نشست را برعهده داشت.
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، عزتزاده، دبیر نشست، با اشاره به اهمیت خاطرات ورزشی در جامعه امروز ایران، گفت: «کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» اثری مهم در ثبت و حفظ خاطرات ورزشی کشور است و گامی ارزشمند در مستندسازی تاریخ ورزش ایران محسوب میشود.
غلامرضا امیرخانی در ادامه گفت: «رونمایی کتاب در کتابخانه ملی، از وظایف اصلی این سازمان است؛ اما رونمایی از یک کتاب ورزشی، شاید تجربهای تازه برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران باشد. این اتفاق میتواند رویدادی خاص برای سازمان تلقی شود و باید آن را به فال نیک گرفت.»
وی افزود: «مصطفی زمانینیا مصداق این مصرع است که میگوید: “جهانیست بنشسته در گوشهای.” ایشان پژوهشگری ارجمند با دهها عنوان کتاب در حوزه تاریخ و ادبیات معاصر، بهویژه تاریخ فراهان، هستند؛ منطقهای که عالمان بسیاری را پرورش داده است.»
امیرخانی درباره کتاب نیز توضیح داد: «کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» گوشههایی از تاریخ ورزش ایران را روایت میکند؛ تاریخی که با زمینهای خاکی گره خورده است. همان زمینهایی که بسیاری فوتبال را از آنجا آغاز کردند. در محله چهارصد دستگاه، که جعفر کاشانی در آن سکونت داشتند و در این کتاب نیز از آن یاد شده، شخصیتهای مهمی زندگی میکردند؛ افرادی مانند مرحوم دکتر معین، مرحوم خزائلی که به نوعی بنیانگذار آموزش نابینایان بود، بیژن جزنی و برخی دیگر از چهرههای شناختهشده که نامشان در این کتاب آمده است.»
وی در تشریح اهمیت تاریخی کتاب گفت: «این اثر برای پژوهشگرانی که درباره تاریخ محلات تهران کار میکنند، اطلاعات بسیار ارزشمندی ارائه میدهد؛ از جمله درباره شکلگیری مسجدی در محله چهارصد دستگاه که هنوز هم پابرجاست و بنا بر روایت کتاب، افرادی چون اسدالله علم یا علی امینی در آن سخنرانی کرده و مسائل و مشکلات اهالی محل را شنیدهاند. اینها اطلاعاتی است که بهصورت انحصاری در این کتاب آمده است. کتاب صرفاً محدود به خاطرات ورزشی نیست، بلکه طیف گستردهای از اطلاعات را دربرمیگیرد؛ از خاطرات مربوط به فضای سیاسی و اجتماعی آن دوران گرفته تا تجربههای دیپلماتیک راوی، روایتهایی درباره شخصیتهای کاشان از جمله آیتالله کاشانی، و نیز مجلات رایج دهههای ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰. همه اینها اطلاعاتی ذیقیمت است که آقای زمانینیا بهموقع موفق به ثبت و ضبط آنها شدهاند.
امیر بهمنش با اشاره به مسئله سانسور در فرآیند تهیه مستند «هویت سرخ» گفت: «جعفر کاشانی شخصیتی ملیگرا بود که همواره دغدغه ایران را داشت. ایشان شعری از ملکالشعرای بهار را مدام زمزمه میکردند که مصرعی از آن این بود: شاه مست و شیخ مست و شحنه مست و میر مست / مملکت رفته ز دست.»
وی در ادامه افزود: «صراحت لهجه، روحیه یاریرسانی به دیگران و منش پهلوانی، از مهمترین ویژگیها و خصائل اخلاقی جعفر کاشانی بود.
مجید تفرشی، مورخ و سندپژوه، درباره اهمیت تاریخ ورزش در دنیای امروز گفت: «تاریخ ورزش امروز به یکی از محبوبترین ژانرهای تاریخنگاری تبدیل شده است. بسیاری از مورخان خودخوانده و غیرحرفهای به آرشیوهای معتبر جهان مراجعه میکنند تا تاریخ محلی یا تاریخ تیم مورد علاقه خود را بنویسند و این، شکلی از تاریخ مردم یا همان تاریخ اجتماعی محسوب میشود. این موضوعی است که بسیاری از مورخان حرفهای ما نسبت به آن بیتفاوت هستند؛ در حالی که کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» بهخوبی به این حوزه پرداخته است.»
وی در ادامه با انتقاد از سانسور در روند چاپ و انتشار کتاب افزود: «کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» بهسختی مجوز چاپ گرفت و متأسفانه باید گفت بسیاری از مواردی که مشمول ممیزی شدند، کاملاً شخصی و سلیقهای بودند.»
تفرشی با اشاره به پیشینه دیپلماتیک جعفر کاشانی نیز گفت: «جعفر کاشانی نخستین و شاید تنها دیپلمات ملیپوش ایران بود. ایشان از وزارت امور خارجه اخراج شد و علت این اخراج، دفاع از نام خلیج فارس بود. زمانی که کاشانی سرکنسول ایران در دبی بود، شیخ صادق خلخالی که از نمایندگان دوره اول مجلس بود به دبی سفر کرد و از جعفر کاشانی خواست جلسهای ترتیب دهد تا مسئله تاریخی میان ایرانیان و اعراب حل شود و نام خلیج فارس به خلیج اسلامی تغییر پیدا کند، اما کاشانی با این درخواست مخالفت کرد و همین مسئله به اخراج او انجامید.»
مصطفی زمانینیا، مؤلف و گردآورنده کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم»، در ادامه این نشست به ایراد سخنرانی پرداخت و در بخش ابتدایی سخنان خود به چگونگی شکلگیری این کتاب اشاره کرد. وی در اینباره گفت: «از کودکی به شخصیت جعفر کاشانی علاقهمند بودم و حتی پس از خداحافظی ایشان از فوتبال نیز فعالیتها و گفتوگوهایشان را در مطبوعات دنبال میکردم. تا اینکه بر اثر برخی اتفاقات، میان ما رفاقت و دوستی شکل گرفت و آقای کاشانی از من خواستند این خاطرات ثبت و ضبط شود.»
وی در ادامه، خاطراتی درباره شخصیت جعفر کاشانی بیان کرد و با تأکید بر اینکه شاهین یک سرفصل مهم در تاریخ معاصر ایران است، درباره چگونگی انحلال این تیم گفت: «برخلاف بسیاری از روایتهایی که درباره انحلال تیم شاهین وجود دارد، باید گفت این تیم پیش از صدور حکم حکومتی رژیم، در مسیر انحلال قرار گرفته بود.»
زمانینیا یکی از مهمترین عوامل این انحلال را شکلگیری مثلث تفرقه با محوریت عباس اکرامی، پرویز دهداری و مسعود برومند دانست و افزود: «این افراد، هر یک بر اساس منافع شخصی خود، بهنوعی در انحلال و نابودی تیم شاهین نقش داشتند.»
نویسنده کتاب در پایان سخنان خود تأکید کرد: «تمام تلاش خود را به کار گرفتم تا در ثبت این خاطرات و تألیف کتاب، امانتداری رعایت شود.»
در ادامه، مجید جلالی، مربی و پیشکسوت فوتبال ایران، گفت: «در فوتبال همواره روایتهای مختلفی از رویدادها وجود دارد؛ چراکه هر فرد، بر اساس زاویه دید خود و تیم مورد علاقهاش، اتفاقات را تحلیل میکند. به همین دلیل، بخشی از روایتهای کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» نیز از این قاعده مستثنا نیست و روایتها از زاویه دید مرحوم جعفر کاشانی بیان شده است.»
جلالی در ادامه، با تأکید بر ضرورت حفظ شأن و جایگاه اسطورههای فوتبال ایران، تصریح کرد: «ما باید بتوانیم از اسطورههای فوتبالی و جایگاه آنها دفاع کنیم تا جوانان ما جذب اسطورههای خارجی نشوند. اگر میخواهیم فضای فوتبال کشور بهتر شود، باید با حمایت از شخصیتها و بازیکنان داخلی، به افزایش محبوبیت آنها در میان نسل جوان کمک کنیم.»
حبیبالله اسماعیلی، مورخ و متخصص تاریخ شفاهی ورزش، گفت: «ژانر تاریخ فرهنگی اقتضا میکند که مورخان در این حوزه فعالیت کنند و از منظر ورزش، تحولات فرهنگی جامعه را مورد تحلیل و بررسی قرار دهند. در تاریخ شفاهی ورزش، آنچه آشکار میشود نسبت میان تحولات اجتماعی، شخصیت ورزشکار و فوتبال است. ما باید به تاریخ شفاهی ورزش توجه بیشتری داشته باشیم؛ چراکه این حوزه، بخشی مغفول در جامعه ما به شمار میرود.»
مازیار ناظمی، مجری و خبرنگار پیشین صداوسیما، در بخش پایانی برنامه به ایراد سخنرانی پرداخت. وی در سخنان خود با بیان خاطراتی از جعفر کاشانی، به اهمیت روایتها در دنیای امروز اشاره کرد و گفت: «جنگ روایتها در جهان امروز، حتی از جنگهای نظامی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است و ما متأسفانه طی سالهای گذشته نتوانستهایم روایتهای قابل قبولی از شخصیتها و اسطورههای جامعه خود خلق کنیم.»
وی در پایان تأکید کرد: «کتابهایی مانند «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» میتوانند گامی مهم در شکلگیری روایتهای معتبر در جامعه ما باشند.»
در جریان این برنامه، بخشی از گفتوگوی جعفر کاشانی در مستند «هویت سرخ» برای حاضران پخش شد. همچنین کلیپ معرفی کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» نیز به نمایش درآمد.
در پایان این نشست، با حضور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نویسنده کتاب و دیگر سخنرانان، از کتاب «ما شاهین بودیم، ما مردم بودیم» رونمایی شد. همچنین غلامرضا امیرخانی با اهدای لوح تقدیر از مصطفی زمانینیا، نویسنده و ویراستار این اثر، تقدیر کرد.
نمایشگاهی از اسناد مرتبط با باشگاه شاهین و پرسپولیس نیز در حاشیه این نشست برپا شد.
