چرا ناوهای هواپیمابر شکستناپذیر به نظر میرسند؟
روزنو :با وجود تهدیدهایی مانند موشکهای ضدکشتی، پهپادهای رزمی و جنگ الکترونیک، ناوهای هواپیمابر همچنان یکی از امنترین داراییهای نظامی جهان محسوب میشوند؛ امنیتی که نه از یک سلاح، بلکه از ترکیب دفاع چندلایه، ناوهای همراه، هواپیماها و سامانههای پیشرفته الکترونیکی حاصل شده است.
ناوهای هواپیمابر را میتوان بزرگترین و پیچیدهترین شناورهای نظامی ساخت بشر دانست: سازههایی با طول بیش از ۳۰۰ متر که همزمان بزرگترین پایگاه هوایی متحرک در جهان هستند و صدها پرسنل، صدها هواپیما و ابزارهای پشتیبانی کامل را حمل میکنند.
همین ویژگیها باعث شدهاند که این ناوها هدفهایی ارزشمند و حساس باشند؛ گویی قلعههای شناوری که هر حریفی در مواجهه با آنها میداند اگر بتواند ناو هواپیمابر را تحت تأثیر قرار دهد، میتواند معادلات یک نبرد گسترده را تغییر دهد. اما از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، هیچ ناو هواپیمابر مدرنی بهطور کامل در یک نبرد شکست نخورده است؛ چرا چنین است و اصولا یک ناو هواپیمابر چه چیزهای برای دفاع از خود دارد که اینگونه آسیبناپذیر جلوه میکند؟
ناوهای هواپیمابر به تنهایی نمیتوانند در برابر تهدیدات مدرن مقابله کنند، زیرا این تهدیدات شامل موشکهای کروز، موشکهای ضد کشتی برد بلند، پهپادهای رزمی، هواپیماهای تهاجمی و حتی جنگافزارهای الکترونیکی میشوند؛ بنابراین سازوکار دفاعی آنها چندین لایهٔ هماهنگ و مکمل است:
۱. سیستمهای دفاع نزدیک (CIWS)
در ناوهای هواپیمابر آمریکایی معمولاً چندین سامانه دفاع نزدیک مانند Phalanx CIWS نصب میشود. این سیستمها با رادار و مسلسلهای بسیار سریع میتوانند در فاصلهٔ بسیار نزدیک، موشکها یا پهپادهایی را که از لایههای بیرونی عبور کردهاند، هدف قرار دهند.
۲. موشکهای بردکوتاه و میانبرد
علاوه بر سامانههای خودکار، ناوها به موشکهایی نظیر RIM-۷ Sea Sparrow یا نسخههای تکاملیافته آنها مجهز هستند. این موشکها وظیفه دارند تهدیدات هوایی و موشکها را در فواصل متوسط شناسایی و رهگیری کنند تا هرگونه خطر به ناو نزدیک نشود.
۳. سیستم هماهنگ دفاعی (SSDS)
در کنار تسلیحات، ناوهای هواپیمابر آمریکایی به سیستم دفاعی خودکار SSDS (Ship Self-Defense System) مجهزند؛ سامانهای که دادههای رادارها و حسگرهای مختلف را ترکیب کرده و واکنشهای سریع خودکار یا تحت کنترل اپراتور را علیه تهدیدات هوایی مدیریت میکند.
این لایههای دفاعی در کنار هم یک حلقهٔ دفاعی چندسطحی ایجاد میکنند: از فاصلههای دور تا نزدیک — از کشف تهدید تا انهدام آن پیش از رسیدن به ناو.
یگانهای همراه؛ سپری در برابر تهدیدات دوربرد
یک نکته مهم در دفاع ناو هواپیمابر این است که این کشتی بهتنهایی عمل نمیکند. ناوهای هواپیمابر در قالب گروه ضربت ناو هواپیمابر (Carrier Strike Group) عملیاتی میشوند که شامل چندین کشتی جنگی همراه — از جمله ناوشکنها، کشتیهای ضد موشک، رزمناوها و زیردریاییهای پشتیبان — است. این مجموعه با هماهنگی کامل بهعنوان یک دیواره دفاعی چندلایه و چندبعدی علیه تهدیدات عمل میکند:
دفاع هوایی و ضد موشکی دوربرد
ناوشکنها و رزمناوهای همراه معمولاً به سامانههای دفاع هوایی پیشرفته مانند Aegis Combat System مجهزند که میتوانند موشکهای بالستیک و کروز، پهپادها و هواپیماها را در فواصل دور شناسایی و رهگیری کنند. این دفاع دوربرد باعث میشود که بسیاری از تهدیدها حتی پیش از رسیدن به محدودهٔ ناو هواپیمابر، کشف و هدف قرار گیرند.
مقابله با تهدیدات زیرآبی
زیردریاییهای همراه و هواپیماهای ضد زیردریایی میتوانند تهدیدات ناشی از زیردریاییها را شناسایی و خنثی کنند. با توجه به آنکه زیردریاییها خطرات بالقوهٔ جدی برای ناوها در اعماق آب محسوب میشوند، این بخش از دفاع نیز حیاتی است.
هواپیماها؛ مهمترین سپر دفاعی
شاید مهمترین جزء دفاعی هر ناو هواپیمابر، هواپیماها و بالگردهایی هستند که از باند ناو به پرواز درمیآیند. این هواپیماها نقشهای متعددی دارند:
۱) شناسایی تهدیدات هوایی و سطحی پیش از رسیدن آنها به ناو
۲) بازدارندگی از حملات قبل از نزدیک شدن به منطقهٔ ناو — بهویژه در مواجهه با تهدیدات هوایی
۳) حمایت نزدیک هوایی (CAS) برای یگانهای همراه
این هواپیماها قادرند مسافتهای بسیار طولانی را طی کنند و با اطلاعرسانی سریع به یک مرکز فرماندهی، نه تنها تهدید را گزارش کنند بلکه خود مستقیم وارد عملیات دفاعی شوند.
ابزارهای غیرسلاحی؛ مقابله با تهدیدات الکترونیک و فریب
در کنار سلاحها، ناوها از اقدامات پنهانسازی و تضعیف تهدیدات الکترونیکی بهره میبرند تا مسیر کشف و هدفگیری را برای دشمن دشوار کنند:
۱) انتشار چف (Chaff) برای ایجاد انعکاسهای راداری گمراهکننده
۲) مختلسازهای الکترونیکی (Jammers) برای اختلال در رادارها و سیستمهای هدایت موشکی
۳) استفاده از سپرهای پنهانسازی راداری و طراحی بدنه برای کاهش سطح انعکاس راداری
این اقدامات باعث میشود موشکها و حسگرهای دشمن نتوانند قفل دقیق روی ناو بزنند و احتمال برخورد به میزان زیادی کاهش یابد.
محافظت از یک ناو هواپیمابر مدرن بیش از هر چیز ترکیبی از فناوری، هماهنگی و نیروی انسانی آموزشدیده است. این دفاع نه فقط به سلاحهای قوی بلکه به شبکههای پیشرفتهٔ هشدار و فرماندهی، هواپیماها و شناورها همراه و اقدامات غیرسلاحی وابسته است.
در نهایت، ناو هواپیمابر نه یک کشتی تنها، بلکه هستهٔ یک شبکهٔ دفاعی پیچیده استراتژیک است که در آن تهدیدات از دور شناسایی و خنثی میشوند و تنها در صورت عبور از همه لایههاست که حتی یک خطر کوچک به آن نزدیک میشود.
