در هفتههای گذشته، وزارت اقتصاد، وزارت تعاون، بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه بارها درباره ضرورت افزایش کالابرگ اظهارنظر کردهاند؛ با این حال، گره اصلی همچنان پابرجاست: منابع این افزایش از کجا و با چه سازوکاری تامین خواهد شد؟
به گزارش روز نو جلسه بررسی راهکارهای تامین منابع پایدار برای کالابرگ، روز یکشنبه ۲۹ شهریور برگزار شد. در این نشست، منابعی مانند مطالبات دولت از بخش گاز صنایع، صرفهجویی در مصرف سوخت، بازتنظیم یارانه دهکهای پردرآمد و مطالبات خارجی دولت مورد بررسی قرار گرفت.
با این حال، تاکید اصلی جلسه بر تفکیک منابع «موقت» از منابع «پایدار» بود؛ چراکه تامین اعتبار کالابرگ از محل کسری بودجه یا استقراض، میتواند در نهایت به افزایش فشار تورمی منجر شود. تاکنون نیز رقم مشخصی برای افزایش اعتبار اعلام نشده و رئیسجمهور صرفا بر اصل افزایش حمایت و ضرورت یافتن منابع پایدار تاکید کرده است.
در همین جلسه، دیدگاه بیش از ۷۰ اقتصاددان درباره افزایش اعتبار کالابرگ نیز ارائه شد. جمعبندی این نظرات، حمایت از افزایش کمک معیشتی در شرایط فعلی بود، مشروط بر اینکه تامین منابع آن به کسری بودجه و تشدید تورم منجر نشود.
کالابرگ چقدر خرج روی دست دولت میگذارد؟
ابعاد مالی طرح نشان میدهد که افزایش اعتبار کالابرگ تصمیم کوچکی نیست. در حال حاضر با فرض جمعیت ۸۷ میلیون نفری کشور، ماهانه حدود ۸۷ همت برای این طرح مورد نیاز است؛ رقمی که در یک سال به بیش از هزار و ۴۴ همت میرسد و معادل حدود ۱۴ درصد منابع عمومی بودجه سال ۱۴۰۵ است.
در ابتدای اجرای طرح نیز بخشی از منابع از صندوق توسعه ملی تامین شد. علاوه بر آن، حدود ۱۰ همت از محل بودجه سال ۱۴۰۵ اختصاص یافت. برآوردها نشان میدهد منابع برداشتشده از صندوق توسعه ملی، با فرض دلار ۱۴۰ هزار تومانی، حدود ۳۵۰ همت بوده که تقریبا هزینه چهار ماه اجرای طرح را پوشش میدهد.
بنابراین، مسئله امروز دولت تنها افزایش اعتبار مهرماه نیست؛ بلکه پیدا کردن منبعی است که بتواند این پرداخت را در ماههای بعد نیز ادامه دهد.
منابع پیشنهادی چقدر قابل اتکاست؟
دولت برای تامین منابع جدید به گزینههایی مانند وصول مطالبات از صنایع گاز، صرفهجویی در مصرف سوخت و اصلاح یارانه دهکهای پردرآمد اشاره کرده است. اما هرکدام از این گزینهها با پرسشهایی درباره میزان تحققپذیری و استمرار آنها روبهرو هستند.
برای نمونه، وصول مطالبات دولت از صنایع گاز میتواند در کوتاهمدت بخشی از منابع مورد نیاز را تامین کند، اما برای تبدیل شدن به یک منبع پایدار باید میزان مطالبات، زمان وصول و سازوکار آن مشخص باشد. درباره صرفهجویی سوخت نیز هنوز روشن نیست این هدف از طریق سیاستهای قیمتی، مشوقها یا روش دیگری دنبال خواهد شد.
سه سناریو برای ۱۵ مهر
در شرایطی که هنوز رقم نهایی اعلام نشده، میتوان سه سناریو را برای افزایش ۳۰۰ هزار تومانی اعتبار در نظر گرفت؛ رقمی که وزیر اقتصاد آن را حداقل افزایش اعلام کرده است.
اگر این افزایش فقط به سه دهک پایین اختصاص یابد، هزینه ماهانه طرح حدود ۹۴.۸ همت خواهد بود. در صورت اجرای آن برای پنج دهک نخست، منابع مورد نیاز به حدود ۱۰۰ همت میرسد. اما اگر افزایش ۳۰۰ هزار تومانی برای تمام جمعیت اجرا شود، هزینه ماهانه به حدود ۱۳۳ همت افزایش خواهد یافت.
خطر فرسایش اثر حمایتی
چالش دیگر، تورم است. حتی اگر دولت بتواند منابع افزایش اعتبار را تامین کند، رشد مداوم قیمت کالاهای اساسی میتواند اثر این حمایت را بهتدریج کاهش دهد. کالابرگی که امروز بخشی از هزینه سبد خانوار را پوشش میدهد، در صورت افزایش قیمتها ممکن است چند ماه بعد قدرت خرید بسیار کمتری داشته باشد.
به همین دلیل، مسئله کالابرگ فقط افزایش رقم واریزی در مهرماه نیست. دولت همزمان باید برای تامین پایدار منابع و حفظ قدرت خرید این حمایت در ماههای آینده برنامه داشته باشد؛ وگرنه افزایش اعتبار ممکن است تنها برای مدتی کوتاه اثر خود را نشان دهد و دوباره فاصله میان درآمد خانوار و هزینه معیشت افزایش پیدا کند.
