محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در گفتوگویی تلویزیونی از انتقال حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت ایران در فاصله کوتاهی پس از تفاهم ایران و طرف مقابل خبر داد؛ موضوعی که میتواند توضیحی درباره منشأ بخشی از درآمدهای اخیر نفتی ایران باشد.
به گزارش روز نو رضایی در گفتگوی ویژه خبری شبکه یک سیما، گفت: «در همان دو سه روز اول تفاهم [اسلامآباد]ما ۷۰ میلیون بشکه نفت را فرستادیم رفت.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که روز گذشته بانک مرکزی نیز تأیید کرد وزارت نفت ۷.۵ میلیارد دلار از درآمدهای حاصل از فروش نفت را به حساب این بانک واریز کرده است. این احتمال مطرح شده که این مبلغ، مربوط به فروش محمولههای نفتی ارسالشده در همین بازه زمانی باشد.
ماجرای ۷۰ میلیون بشکه نفت چه بود؟
در روزهای اخیر، برخی رسانههای مخالف مذاکرات با استناد به خبر فروش ۷۰ میلیون بشکه نفت، این موضوع را نشانهای از توان ایران برای ادامه صادرات نفت حتی در شرایط محاصره دریایی دانستهاند.
این رسانهها همچنین با طرح این استدلال که ایران در شرایط جنگ و فشار حداکثری همچنان قادر به فروش نفت بوده است، اظهارات برخی مقامهای دولتی و مسئولان درباره دشواریهای اقتصادی ناشی از محاصره و محدودیت صادرات را مورد انتقاد قرار دادهاند.
روزنامه کیهان امروز یکشنبه با اشاره به گزارش وزارت نفت درباره تحویل ۷.۵ میلیارد دلار ارز حاصل از فروش نفت به بانک مرکزی نوشت:
«طبق گزارش رسمی وزارت نفت، تنها در ۴ ماهه نخست امسال، ۷.۵ میلیارد دلار ارز حاصل از فروش نفت تحویل بانک مرکزی شده است.
حال باید پرسید: کشوری که در اوج تحریمها و جنگ ترکیبی، تنها در چند ماه میلیاردها دلار به ذخایر استراتژیک ارزی خود میافزاید، با کدام منطق اقتصادی و ملی، بر طبل نداری میکوبد؟»
با این حال، اظهارات محسن رضایی و گزارشهای منتشرشده درباره زمانبندی فروش این محمولهها نشان میدهد که این صادرات، در یک بازه زمانی مشخص و پس از امضای تفاهمنامه اسلام آباد انجام شده که محدودیتهای اعمالشده بر تردد نفتکشهای ایرانی را کاهش داده بود.
از این منظر، استناد به رقم ۷۰ میلیون بشکه برای اثبات اینکه صادرات نفت ایران در تمام دوره محاصره بدون محدودیت ادامه داشته، تحریف واقعیت برای پیشبرد منافع جریان مخالف مذاکرات است.
گزارش والاستریت ژورنال از فروش ۷۰ میلیون بشکه نفت ایران
روزنامه «والاستریت ژورنال» نیز ماه گذشته در گزارشی به جزئیات انتقال حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت ایران پرداخت.
بر اساس این گزارش، در اواخر ژوئن، حدود ۲۰ نفتکش ایرانی در آبهای نزدیک سواحل شرقی مالزی مشاهده شدند؛ نفتکشهایی که حامل میلیونها بشکه نفت سنگین ایران بودند.
این اتفاق حدود ۱۰ روز پس از آن رخ داد که آمریکا محدودیت اعمالشده بر حرکت کشتیهای ایرانی را برداشت. تهران نیز در این فاصله تلاش کرد بخشی از ذخایر نفتی انباشتهشده خود را از کشور خارج کند.
والاستریت ژورنال با اشاره به حرکت چند نفتکش ایرانی از جمله «دیونا»، «هرو دو»، «سونیا» و «استریم» نوشت مقصد نهایی این محمولهها، بر اساس ارزیابی تحلیلگران، چین بوده است.
بر اساس برآورد این روزنامه، ایران در فاصله تقریباً یکماهه از اواخر ژوئن/خرداد تا اواسط ژوئیه/تیر، یعنی زمانی که محدودیتهای اعمالشده بر صادرات نفت ایران کاهش یافته بود، توانست حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت صادر کند. ارزش این محمولهها نیز بین ۵ تا ۶ میلیارد دلار برآورد شده است.
نفت ایران چگونه به چین رسید؟
طبق گزارش والاستریت ژورنال، ایران برای استفاده از این فرصت زمانی، با سرعت عمل کرد و پس از مضای تفاهم نامه اسلام آباد میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن/۲۷ خرداد، نفتکشهای حامل نفت در بندر چابهار به سمت آسیا حرکت کردند.
بر اساس این گزارش، بخشی از نفت ایران به منطقهای در خارج از آبهای سرزمینی مالزی موسوم به «محدوده بیرونی شرقی» منتقل شده است؛ منطقهای که تقریباً در میانه مسیر ایران و چین قرار دارد.
در این منطقه، نفتکشهای حامل نفت ایران میتوانند محموله خود را از طریق انتقال کشتیبهکشتی به نفتکشهای دیگر منتقل کنند. نفتکشهای دریافتکننده نیز در ادامه به سمت پالایشگاههای خصوصی چین حرکت میکنند.
این پالایشگاههای کوچک که در چین به «تیپات» (Teapot) معروف هستند، از خریداران نفت ایران به شمار میروند و معمولاً نفت را با تخفیف خریداری میکنند.
استفاده از این روشهای انتقال و تغییر مکرر مسیر و شناورهای حامل نفت، ردیابی محمولهها را دشوارتر کرده و به ایران امکان میدهد بخشی از صادرات نفت خود را با وجود تحریمهای آمریکا ادامه دهد.
پنجره ۱۰ روزه برای صادرات نفت
گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد افزایش رفتوآمد نفتکشهای ایرانی در آبهای آسیایی در اواسط ژوئن/ (اواخرخرداد تا اوایل تیر)، ارتباط مستقیمی با بازه زمانی کاهش محدودیتهای اعمالشده بر صادرات نفت ایران داشته است.
در همین بازه زمانی، ایران توانست حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت را روانه بازار کند؛ رقمی که اکنون محسن رضایی نیز به آن اشاره کرده است.
بنابراین، رقم ۷۰ میلیون بشکه نفت، در کنار رقم ۷.۵ میلیارد دلار درآمد نفتی اعلامشده از سوی بانک مرکزی، تصویری روشنتر از چگونگی تأمین بخشی از منابع ارزی ایران در هفتههای اخیر ارائه میدهد.
در عین حال، برای قضاوت دقیق درباره اینکه چه میزان از ۷.۵ میلیارد دلار واریزشده به بانک مرکزی دقیقاً مربوط به همین محمولهها بوده، نیاز به اعلام رسمی جزئیات درآمدهای نفتی و زمان تسویه آنها از سوی وزارت نفت و بانک مرکزی وجود دارد.
به بیان دیگر، آنچه اکنون مشخص است این است که ایران در یک بازه زمانی کوتاه پس از امضای تفاهم نامه از سوی پزشکیان و ترامپ و برداشتن محدودیتهای دریایی، موفق به انتقال حجم قابل توجهی از نفت خود شد؛ اما تعمیم این موضوع به کل دوره محاصره و نتیجهگیری درباره امکان فروش مستمر نفت در شرایط محاصره، تحریف واقعیت از سوی رسانههای مخالف توافق و پایان جنگ است.
