اخیرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا از جنگ اقتصادی علیه ایران سخن گفته و مطرح کرده که «ویرانگرترین عملیات اقتصادی» را علیه ایران راه انداخته است: «امروز ویرانگرترین عملیات اقتصادی علیه ایران را اعلام میکنم؛ اقدامی که تاکنون علیه هیچ کشوری اتخاذ نشده است. این یک جنگ اقتصادی و انزوایی بیسابقه علیه ایران خواهد بود.
به گزارش روز نو این روز همانند روز نورماندی در جنگ جهانی دوم، یک عملیات سرنوشتساز اقتصادی خواهد بود». اشاره ترامپ به عملیات پیادهسازی نظامیان متفقین در ساحل نورماندی در تاریخ ۶ ژوئن ۱۹۴۴ در جنگ جهانی دوم است. رئیسجمهور آمریکا با اشاره به نبرد نورماندی و عملیات موسوم به «روز دی / D-DAY» ادعا کرد: «ما به حمایت همه متحدانمان در کنار آمریکا برای منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران نیاز داریم.
قاچاق نفت ایران، معاملات تهاتری، تبادلات پول نقد، شرکتهای صرافی، سوابق ثبتی شرکتها و شرکتهای صوری باید متوقف شود. امروز اعلام میکنم: هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکتها یا فرودگاههای خود اجازه دهد هرگونه شریان حیاتی برای ایران فراهم کنند، با پیامدهای اقتصادی عظیمی روبهرو خواهد شد. هیچکس به ایران فرصتی بزرگتر از فرصتی که ما در اختیارش گذاشتیم، نداده است».
نتیجه تشدید تحریمها بر ایران
سخنان ترامپ با واکنشهای زیادی مواجه شد؛ بسیاری گفتند که ترامپ با تحت فشار اقتصادی قرار دادن ایران عملا اقتصاد جهانی را زیر فشار میبرد، زیرا با بسته ماندن تنگه هرمز قیمت نفت جهانی به شدت بالا میرود و سخت شدن وضعیت اقتصادی به بحرانیشدن شرایط اقتصادی جهانی منجر میشود. از سوی دیگر برخی نیز مطرح کردند که آمریکا بار اولش نیست که از ابزار تحریم علیه ایران استفاده میکند و از ابتدای انقلاب اسلامی سال ۵۷، ایرانیان با تحریمهای آمریکا مواجه شدند و تشدید تحریمها در مقطع کنونی چندان تفاوتی با گذشته ایجاد نمیکند؛ به ویژه آنکه ترامپ از ابتدای دولت اولش تحریمهای یکجانبه سنگینی علیه ایران وضع کرد که گرچه فشار بسیاری بر مردم ایران وارد شد، اما باعث شد که اگر امروز تحریمها بیش از گذشته نیز تشدید شود، اوضاع قابل کنترل باشد، زیرا سالهاست که ایران با وجود تحریم اداره شده است.
واکنش عراقچی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز با انتشار دو تصویر درباره عبور بدهی ملی آمریکا از مرز ۴۰ تریلیون دلار، «روز D اقتصادی» ادعایی دونالد ترامپ علیه ایران را تلاشی برای انحراف افکار عمومی از بحران اقتصادی و بدهی فزاینده آمریکا دانست و تاکید کرد تداوم سیاستهای شکستخورده واشنگتن، جز شکست بیشتر و افزایش خصومت ایرانیان نتیجهای نخواهد داشت.
واکنش چین
سخنان اخیر ترامپ با واکنشهای بینالمللی نیز مواجه شد. مشخصا چین با سیاست اخیر آمریکا مخالفت و بر استفاده از ابزارهای دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری تأکید کرد. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، به خبرنگاران گفت: «اعمال تحریم و فشار کمکی به حل مسئله نمیکند. چین از طرفهای مربوطه میخواهد که اقدامات مسئولانهای اتخاذ کنند و مسائل را از طریق ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی حل کنند».
واکنش رابرت مالی
رابرت مالی، نماینده پیشین آمریکا در امور ایران، نیز در واکنش به موضع ترامپ مطرح کرد که با وجود اِعمال فشار، بار هم ایران تسلیم نمیشود. او گفت: «کمتر چیزی به اندازه این تصور که اگر فشار اقتصادی جواب نداد، فشار اقتصادی بیشتر حتما جواب خواهد داد، میتواند فریبنده و در عین حال مغالطهآمیز باشد. ایران ممکن است تلاش کند این دوره را پشت سر بگذارد و امیدوار باشد ترامپ بار دیگر موضع خود را ۱۸۰ درجه تغییر دهد، یا ممکن است واکنش تهاجمی نشان دهد و تلاش کند این درد و هزینه را به دیگران نیز منتقل کند. دو موضوع قطعی است؛ بیشک مردم ایران رنج خواهند کشید، اما تسلیم نخواهند شد».
واکنش نیویورکتایمز و رویترز
روزنامه نیویورکتایمز نیز در مطلبی نوشت: «ترامپ روز چهارشنبه از آغاز آنچه خود کوبندهترین عملیات اقتصادی علیه یک کشور خواند، خبر داد و تهدید کرد کشورهایی که به ایران امکان دسترسی به تجارت و شبکههای مالی بینالمللی را بدهند، با پیامدهای اقتصادی سنگینی از سوی واشنگتن روبهرو خواهند شد. در میان تهدیدهای اخیر دولت ترامپ، یک پیام مهم نیز نهفته است؛ اینکه رئیسجمهور آمریکا نمیخواهد بار دیگر وارد یک جنگ نظامی گسترده شود. این رویکرد در اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز آشکارتر شده است».
خبرگزاری رویترز نیز نوشت: «دونالد ترامپ تهدید اقتصادی خود علیه ایران را گسترش داده و آن را شامل هر کشور یا نهادی کرده است که به تهران آنچه را او «شریان حیاتی» توصیف کرده، ارائه دهد. او تهدید کرده است کشورها و نهادهایی که به ایران در صادرات نفت یا باز نگه داشتن کانالهای مالی و تجاری کمک کنند، با پیامدهای اقتصادی عظیم مواجه خواهند شد.
با این حال، ترامپ نام هیچ کشور مشخصی را مطرح نکرد و توضیح نداد که چگونه این تهدید را به اقدامات عملی تبدیل خواهد کرد؛ آن هم در حالی که دامنه این تهدید از قاچاق نفت و انتقالات مالی گرفته تا صرافیها و شرکتهای پوششی گسترش یافته است». به گزارش رویترز، حتی متحدان واشنگتن که در میانجیگری مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران نقش داشتهاند نیز ممکن است در این دایره قرار بگیرند.
واکنش جک راید
جک راید، سناتور دموکرات آمریکا نیز گفت: «ایران هم در عرصه انرژی جهان تاثیرگذار است و هم در مقابل فشار سکوت نخواهد کرد. اگر تهران تحت فشار شدیدی قرار بگیرد، در منطقه حملاتی انجام خواهد داد. تهدیدات ترامپ به احتمال زیاد عمدتاً جوسازی و توخالی است. ابزارهای چندانی برای چنین اقدامی وجود ندارد که استفاده از آنها مستلزم تحمل اقدامات تلافیجویانه علیه آمریکا نباشد.
اما حتی اگر این تهدیدها عملی و جدی باشند، باز ایران هم آمادگی تحمل هزینه و فشار را دارد و هم ابزارهایی در اختیار دارد که میتواند با آنها به آمریکا، شرکای آمریکا و اقتصاد جهانی آسیب وارد کند. چه ترامپ به سمت تشدید نظامی برود و چه اقدام اقتصادی، ظاهراً هرگز درک نمیکند که تشدید تنش یکطرفه نیست و ایران نیز قدرت و اختیار عمل دارد و میتواند واکنش نشان دهد».
واکنش آرنولد برنارد
آرنولد برنارد، تحلیلگر مشهور فرانسوی نیز درباره تصمیم اخیر ترامپ نوشت: «تقریبا مطمئنم که منظور از هر کشوری، شامل چین نمیشود. سخت است تصور کنیم آمریکا فقط چند هفته پیش از سفر شی جینپینگ، بخواهد علیه چین D-Day اقتصادی اعلام کند. در ماه مه، آمریکا تلاش کرد برخی پالایشگاههای چینی را به دلیل خرید نفت ایران تحریم کند.
وزارت بازرگانی چین نیز در واکنش، یک دستور ممنوعیت رسمی صادر کرد که تصریح میکرد تحریمهای آمریکا نباید به رسمیت شناخته شوند. آمریکا نیز بعد از آن، عملاً عقبنشینی کرد و تحریمها را بهطور جدی اجرا نکرد؛ چراکه اجرای واقعی آنها به معنای تحریم مؤسسات مالی بزرگ چین بود و احتمالا پیامدهایی برای کل نظام مالی جهانی به دنبال داشت».
واکنش تحلیلگر ارشد سیانان
استیون کالینسون، تحلیلگر ارشد سیانان نیز در یادداشتی با تیتر «ترامپ طرح تازهای برای درهم شکستن اقتصاد ایران دارد؛ اما آیا تا پایان آن ادامه خواهد داد؟» سراغ ضلع سوم ماجرا رفته است؛ سیاست داخلی آمریکا. او در این مطلب نوشت: «راهبرد تازه آخرین چرخش در جنگی است که واشنگتن در طول آن بارها مسیر عوض کرده است. حملات نظامی جمهوری اسلامی را به تسلیم وانداشت، مشوقهای دیپلماتیک هم تهران را پای توافق نیاورد و حالا نوبت به فشار اقتصادی گستردهتر رسیده است.
اما جنگ اقتصادی یک تفاوت بنیادین با حمله نظامی دارد؛ نتیجهاش فوری نیست. حتی اگر فشار تازه کارگر افتد، ماهها طول میکشد تا کمبود ارز، فلج شدن تجارت و افت درآمدهای نفتی محاسبات حکومت ایران را تغییر دهد. کالینسون پاشنه آشیل راهبرد تازه را دقیقا همینجا میبیند؛ رئیسجمهوری که شهرتش را با پیروزیهای سریع ساخته، وارد مرحلهای از جنگ شده که عنصر اصلیاش صبر است.
صبر برای ترامپ ارزان تمام نمیشود. قیمت نفت پس از اعلام دور تازه فشارها بار دیگر اوج گرفته و به گزارش رویترز، گرانی سوخت به افت محبوبیت او دامن زده است؛ آن هم در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر که سرنوشت کنگره را رقم میزند». نویسنده در پایان یک پرسش مهم را هم مطرح میکند؛ آنکه آیا آمریکا ابزار کافی برای آسیب زدن به اقتصاد ایران دارد. پرسش این است که وقتی صورتحساب سیاسی این جنگ در داخل آمریکا سنگینتر شود، آیا ترامپ پای آن میماند؟
