بلندمرتبهسازی در تهران نفس این شهر را بند آورده و اثرات منفی زیادی بر محیط زیست پایتخت داشته است و متاسفانه بسیاری از مجوزهای افزایش تراکم، تغییر کاربری باغات، افزایش ارتفاع ساختمانها و ایجاد پهنههای جدید ساختمانی در دهههای گذشته از مسیر مصوبات کمیسیون ماده ۵ صادر شدهاند.
به گزارش روز نو این کمیسیون یکی از مهمترین نهادهای اثرگذار بر توسعه کالبدی و جمعیتی تهران به حساب میآید و سازمان محیط زیست هم بهطور منظم در جلسات آن حضور مییابد؛ در حالی که حتی نتوانسته یک طبقه از ارتفاع برجهای تهران کم کند!
سازمان محیط زیست خود را صرفا متولی گوشزد کردن تبعات محیط زیستی بلندمرتبه سازی میداند و حضورش در جلسات منجر به بهبود شرایط محیط زیستی شهر نشده است. حال سوال اینجاست که چرا سازمان محیط زیست بهطور مرتب در جلسات کمیسیون ماده ۵ شهرداری شرکت میکند؟ برجسازی در تهران، تمام باغاتش را بلعیده است. در خیابانهایی که عرضشان بسیار کوچک است، برجهای چند طبقه سر به فلک کشیدهاند. از ارتفاعات اطراف تهران که به منظره شهر نگاه میکنید، با انبوهی از ساختمانهای زشت و بیقواره با ارتفاعات مختلف مواجه میشوید که نفس تهران را بند آوردهاند. مطالعات انجام شده نشان میدهد که بلندمرتبهسازی در تهران از طریق افزایش تراکم جمعیت، رشد مصرف آب، کاهش نفوذ آب به زمین، حذف فضای سبز، اختلال در جریان باد و تشدید جزایر گرمایی شهری فشار قابل توجهی بر منابع آب و شرایط اقلیمی تهران وارد کرده است.
جلوگیری از حرکت جریانهای زیرزمینی به سمت جنوب
برجهای بلندی که در غرب تهران ساخته شده فقط جلوی حرکت باد به سمت پایتخت را نگرفته است. این برجها که مثل میخ در زمین فرو رفتهاند، جلوی جریانهای آب زیرزمینی را گرفته و چاههای جنوب شهر را خشکاندهاند. اگر امروز دشتهای جنوبی تهران آبی برای آبیاری مزارع در اختیار ندارند و فاضلاب خام را جایگزین آب سالم کردهاند، به خاطر فشار برجسازیهای غرب پایتخت است. مجوز همه این برجسازیها هم در کمیسیون ماده ۵ شهرداری صادر میشود.
وظایف قانونی کمیسیون ماده ۵ شامل بررسی و تصویب طرحهای تفضیلی شهر است که کاربری زمینها، تراکم ساختمانی، ارتفاع ساختمانها، وضعیت شبکه معابر و ضوابط ساخت و ساز را تعیین میکند. در این کمیسیون پروندههای شهری محل اختلاف بررسی میشود و مجوز افزایش تراکم و تغییر کاربری حتی برای آنها صادر میشود. به همین دلیل در سالهای اخیر کمیسیون ماده پنج به محلی برای صدور بسیاری از مجوزهای تغییر کاربری باغات، افزایش ارتفاعات و ایجاد پهنههای جدید تبدیل شده است. جالب آنکه سازمان محیط زیست نیز در تمام جلسات کمیسیون ماده پنج حضور فعال دارد، اما معلوم نیست در این جلسات چه میکند و مبنای قانونی حضورش چیست؟
پذیرش نقش تزئینی برای محیط زیست؟
مسئولان سازمان محیط زیست در پاسخ به پرسشهای مطرح شده در سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات درباره مبنای قانونی حضور این سازمان در جلسات کمیسیون ماده ۵ و نقش محیط زیست در بلندمرتبهسازیهای تهران، توضیح روشنی درباره ماده قانونی که حضور آنها را در این کمیسیون رقم زده، ارائه نمیکنند. بر مبنای توضیحات ارائه شده در این سامانه؛ سازمان حفاظت محیط زیست در چارچوب قوانین و مقررات حاکم، از جمله وظایف و اختیارات قانونی خود در صیانت از محیط زیست و با هدف اعمال ملاحظات زیستمحیطی در تصمیمات توسعه شهری، در جلسات کمیسیون ماده ۵ شرکت میکند. حضور نمایندگان این سازمان با هدف بررسی آثار و پیامدهای زیستمحیطی مصوبات پیشنهادی، جلوگیری از ایجاد مخاطرات زیستمحیطی و صیانت از حقوق عمومی و منافع نسلهای حاضر و آینده است.
صدیقه ترابی معاون سابق انسانی سازمان حفاظت محیط زیست که مرجع پاسخگویی در این رابطه است، طی پاسخهای ارائه شده، تاکید میکند که سازمان حفاظت محیط زیست مرجع تعیین تراکم ساختمانی، تعداد طبقات یا صدور مجوز ساختمانی نیست و هیچگونه اختیار قانونی در تعیین تعداد طبقات ساختمانها ندارد. تعیین این موارد مطابق قوانین و مقررات شهرسازی، در صلاحیت مراجع ذیربط از جمله شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، کمیسیونهای ماده ۵ و سایر مراجع قانونی است. وظیفه سازمان محیط زیست، بررسی انطباق پیشنهادها با الزامات و ظرفیتهای زیستمحیطی، اعلام نظر کارشناسی و جلوگیری از تصویب طرحهایی است که موجب تخریب محیط زیست، تشدید مخاطرات طبیعی یا افزایش فشار بر منابع پایه کشور میشوند.
حال پرسش این است که اگر وظیفه سازمان محیط زیست جلوگیری از تصویب طرحهایی است که موجب تخریب محیط زیست میشوند، چرا تا به حال حتی یک مورد از بلندمرتبهسازیهای تهران متوقف نشده و منطقه ۲۲ تهران که کریدوری برای ورود باد به پایتخت است، به محلی برای توسعه آسمانخراشها تبدیل شده است؟ آیا سازمان حفاظت محیط زیست صرفا در جلسات شرکت میکند و صورت جلسهها را امضا میکند؟ این سازمان طی چه ساز و کاری جلوی بلندمرتبهسازیها را میگیرد و نقش این مجموعه در اوضاع اسفبار فعلی تهران چیست؟
با افزایش طبقات ساختمانها مخالفت کردهایم!
مسئولان سازمان محیط زیست مدعی هستند که این سازمان همواره نسبت به افزایش طبقات خارج از ضوابط طرحهای مصوب توسعه شهری، مغایر با ضوابط عام بلندمرتبهسازی و فاقد مطالعات مکانیابی و امکان سنجی زیستمحیطی اعلام مخالفت کرده است. این مخالفتها محدود به شهر تهران نبوده و درخصوص شهرهای مختلف کشور نیز طی مکاتبات متعدد با استانداریها، دبیرخانه شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، کمیسیونهای ماده ۵، ادارات کل راه و شهرسازی و سایر مراجع ذیربط انجام شده است. سیاست سازمان حفاظت محیط زیست، مخالفت با اصل بلندمرتبهسازی نیست؛ بلکه تاکید بر ضابطهمند شدن بلندمرتبهسازی بر اساس ضوابط عام استقرار ساختمانهای بلند در شهرهای ایران مصوب ۱۶ مهر ۱۳۹۷ شورایعالی شهرسازی و معماری ایران است.
بر همین اساس، سازمان محیط زیست همواره بر ضرورت انجام مطالعات ضرورت احداث ساختمان بلند، مکانیابی عرصههای مجاز، تعیین ضوابط خاص هر شهر و ارزیابی ظرفیتهای محیطزیستی پیش از هرگونه تصمیمگیری تاکید کرده است. در تمامی مکاتبات سازمان محیط زیست، بر رعایت شاخصهای زیستمحیطی از جمله ظرفیت منابع آب، توان اکولوژیک سرزمین، خطر فرونشست زمین، زمینلغزش، سیلاب، مخاطرات زمینشناختی، حفاظت از اراضی کشاورزی و جنگلها، کریدورهای جریان هوا، آلودگی هوا، مدیریت پسماند و فاضلاب، تابآوری شهری در برابر تغییر اقلیم و سایر الزامات مندرج در ضوابط مصوب شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تاکید شده است و تمام این مکاتبات در سوابق سازمان حفاظت محیط زیست وجود دارد.
مسئولان سازمان محیط زیست مدعی هستند که این سازمان طی سالهای اخیر بهصورت مستمر و فعال در راستای ضابطهمند شدن فرآیند بلندمرتبهسازی و جلوگیری از توسعههای مغایر با ظرفیتهای محیط زیستی کشور اقدام کرده است، اما مشخص نیست که چرا این اقدامات منجر به نتیجه نشده و تب بلندمرتبهسازی از تهران به استانهای شمالی کشور هم سرایت کرده است.
