چند روز بود که دونالد ترامپ سطح تهدیدها علیه ایران را به بالاترین سطح خود رسانده بود و حتی به نظر میرسید برخی مقامات دولت از جمله مارک روبیو، وزیر خارجه آمریکا را وادار کرده بود که تهدیدهایش را تکرار کند. ترامپ در روزهای گذشته بارها گفت که دیگر تصمیم خود را گرفته است و به زیرساختهای انرژی ایران حمله خواهد کرد.
به گزارش روز نو حتی رسانههای اسرائیلی نیز تحت عنوان اخباری اختصاصی مینوشتند که در آمریکا حمله گسترده به ایران قطعی است و فقط زمانش مشخص نیست. ایران نیز در پاسخ به این تهدیدها اعلام کرده بود که اگر آمریکا تهدیدهایش را عملی کند، حمله به زیرساختهای منطقه اهداف مشروع ما خواهد بود.
عقبنشینی ترامپ
در این بین برخی تحلیلگران پیشبینی میکردند که حرفهای ترامپ مانند گذشته صرفا تهدید است و عملی نمیشود. برخی باور داشتند که ترامپ از رهگذر این تهدیدها میخواهد اولا ایران را پای میز مذاکره بیاورد و ثانیا در آن مذاکره امتیازاتی حداکثری بگیرد و در صورتی که متوجه شود، تیرش به سنگ خورده است، با ابراز بهانههایی از موضع خود عقبنشینی میکند. به نظر میرسد همین هم شد و ترامپ روز گذشته در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «ایالات متحده آماده و کاملا مجهز است تا با قدرت نظامی، ترور و توانمندیای که از زمان جنگ جهانی دوم بیسابقه است، جمهوری اسلامی ایران را سرکوب کند.
با این حال، ایران و سایر کشورهای خاورمیانه از ما خواستند پس از توافق بر سر طرح کلی یک معامله، هرگونه حملهای را به تعویق بیندازیم. این معامله شامل بازگشایی فوری، کامل و همهجانبه تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هستهای ایران خواهد بود. بر اساس این درخواست، من موافقت کردم -به نفع کل جهان و همچنین برای تضمین اینکه ایران کشوری موفق و شکوفا باقی بماند- که حمله را لغو کنم، مشروط بر اینکه این معامله به سرعت انجام شود. اسرائیل در این تعهد (لغو حمله) با من شریک است. دست به کار شوید همه و بیایید این کار را انجام دهیم! از توجه شما به این موضوع متشکرم!»
پس از این موضع ترامپ سیدمجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اظهارات اخیر دشمن، هرچند در بستر عملیات روانی و جنگ محاسباتی مطرح میشود، اما از نگاه ما هر تهدیدی، یک تهدید واقعی و قابل اعتناست. نه غافلگیر میشویم و نه منفعل؛ تهدید را مبنای افزایش آمادگی، تقویت بازدارندگی و ارتقای قدرت خود قرار میدهیم».
هشدار بنسلمان به ترامپ
ساعتی بعد شبکه الجزیره نیز دلیل عقبنشینی ترامپ را اینگونه توضیح داد: «بعد از ظهر شنبه، بن سلمان در تماس تلفنی با ترامپ هشدار داد که حمله به زیرساختهای حیاتی ایران میتواند به حملات تهران علیه تأسیسات انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس منجر شود؛ سپس شنبه شب، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که حمله برنامهریزی شده خود را لغو کرده است». آکسیوس نیز همین موضوع را تأیید میکند و این رسانه هم از گفتوگوی تلفنی ولیعهد عربستان با رئیسجمهور آمریکا درباره پیامدهای حمله به ایران سخن میگوید.
با این حال به نظر میرسد دو امر روشن بود؛ نخست آنکه تهدیدهای ترامپ بیش از آنکه حکایت از یک واقعیت عملی و میدانی داشته باشد، برای بالابردن سطح فشار به منظور امتیازگیری است و دوم آنکه ایران نیز در عمل نشان داده است اگر تهدید عملی شود، متناسب با حملات و بلکه گستردهتر از آن پاسخ میدهد و به نظر میرسد که ترامپ و کشورهای منطقه نیز از رویکرد ایران در برابر هر نوع حملهای کاملا آگاه بودند.
دلایل عقبنشینی آمریکا
رضا صارمیراد، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، درباره عقبنشینی ترامپ از تهدیدهایش در روزهای اخیر، به «هفت صبح» گفت: «این مسئله را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. نخستین بار خبرنگار والاستریت ژورنال این تعبیر را مطرح کرد که ترامپ همواره در نهایت عقبنشینی میکند و اصطلاحی را درباره او به کار برد که به معنای ترامپ همیشه جا میزند، بود.
حتی از خود ترامپ نیز درباره این موضوع سوال کرد که چنین دیدگاهی درباره او مطرح میشود. ترامپ در پاسخ گفت که این موضوع بخشی از تاکتیک من است، زیرا من یک تاجر هستم. این یک وجه ماجراست؛ یعنی ترامپ معمولا بحران را تا بالاترین سطح ممکن افزایش میدهد تا بتواند امتیاز بیشتری کسب کند و اگر نتواند امتیاز موردنظر خود را به دست آورد، اعلام میکند که با میانجیگری یک کشور یا به درخواست طرف مقابل، اقدام به توقف درگیری کرده است.
در مورد اخیر نیز ترامپ اعلام کرد که به درخواست ایران جنگ را متوقف کرده است؛ در حالی که وزارت امور خارجه کشورمان این ادعا را کذب محض دانست؛ بنابراین، یک برداشت این است که ترامپ از ابتدا با چنین رویکردی وارد بحرانها میشود؛ یعنی ابتدا سطح تنش را افزایش میدهد، سپس تلاش میکند از آن برای دستیابی به یک دستاورد سیاسی استفاده کند و در نهایت اگر به نتیجه نرسید، توقف بحران را بهعنوان یک موفقیت برای خود معرفی کند».
جدی بودن ایران در حرف و عمل
او ادامه داد: «وجه دیگر ماجرا این است که کشورهای حوزه خلیج فارس به ترامپ اعلام کردهاند که ایران در مواضع و اظهارات خود جدی است. یکی از نشانههای این موضوع، واکنش ایران در جریان جنگ رمضان بود؛ زمانی که به تأسیسات ما حمله شد و ایران در پاسخ، چهار برابر حجم آن حمله، واکنش نشان داد. این موضوع نشان داد که ایران در برابر حملات، صرفا به مواضع اعلامی اکتفا نمیکند و در صورت تهدید، پاسخ متناسب و حتی گسترده ارائه خواهد داد.
از سوی دیگر، ادامه چنین درگیریهایی میتواند پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی جهان داشته باشد. قیمت انرژی در صورت تداوم این شرایط میتواند به سطوحی برسد که کنترل آن بسیار دشوار باشد. ما اعلام کردهایم که در صورت ادامه درگیریها، چاههای نفتی را هدف قرار خواهیم داد؛ اقدامی که میتواند تولید نفت را برای یک تا دو سال متوقف کند. در چنین شرایطی، صحبت از قیمتهایی در حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ دلار برای هر بشکه نفت مطرح خواهد بود و این موضوع میتواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر جدی قرار دهد».
کاهش شدید ذخایر موشکی آمریکا
این تحلیلگر مسائل سیاس خارجی همچنین درباره بحران موشکی آمریکا مطرح کرد: «موضوع دیگر، مسئله ذخایر موشکی آمریکا است که بر اساس اظهارات برخی مقامات آمریکایی، بهشدت کاهش پیدا کرده است. در چنین شرایطی، آمریکا ناچار خواهد بود از ذخایر استراتژیک خود استفاده کند؛ ذخایری که اساسا برای شرایطی مانند یک جنگ احتمالی با چین در نظر گرفته شده است. در حوزه پدافندی نیز این مسئله برای آمریکا مشکلات جدی ایجاد میکند. توانمندی آمریکا برای دفاع از سرزمینهای اشغالی نیز نامحدود نیست. اخیرا فرمانده ناتو نیز اشاره کرده بود اگر قرار باشد آمریکا وارد یک درگیری گسترده شود، باید میان دفاع از منافع خود و دفاع از سرزمینهای اشغالی یکی را انتخاب کند.
این مسئله نشان میدهد که ظرفیتهای نظامی آمریکا نیز دارای محدودیت است و نمیتواند در همه جبههها بدون هزینه عمل کند. در کنار بحث کاهش توان موشکی و پدافندی، مسئله افزایش قیمت نفت در بازار جهانی نیز اهمیت دارد. آمریکا دارای ذخایر استراتژیک نفت است، اما این ذخایر بهصورت هفتگی کاهش پیدا میکند و اگر به سطح مشخصی برسد، دیگر امکان برداشت گسترده از آنها وجود نخواهد داشت. استفاده بیش از اندازه از این ذخایر باعث میشود آمریکا در آینده نتواند کاهش تولید نفت در منطقه خلیج فارس را بهطور کامل جبران کند. افزایش تورم در آمریکا و کاهش رشد اقتصادی این کشور نیز از عوامل مهم است.
افزایش نرخ سود اوراق قرضه یکی از ابزارهای مدیریت تورم محسوب میشود، اما از سوی دیگر، این افزایش سود باعث کاهش نقدینگی و فشار بر بازار مسکن و سایر بازارهای اقتصادی میشود. در حوزه نظامی هم، باید توانمندیهای آفندی و پدافندی آمریکا را بهصورت جداگانه بررسی کنیم. در حوزه توانمندی پدافندی، آمریکا با مشکلات جدی مواجه است و جبران برخی از این کمبودها برای آن آسان نخواهد بود. برای نمونه، اوکراین در سفری که به آمریکا داشت، درخواست دریافت سامانههای پاتریوت را مطرح کرد و اعلام کرد که توان رهگیری برخی حملات را ندارد.
اگر این موضوع را یک واقعیت بدانیم، جایگزین کردن چنین سامانههایی دستکم به دو تا سه سال زمان نیاز دارد. ترامپ شخصیتی دارد که برای او پذیرفتن شکست بسیار دشوار است. مجموعه این عوامل باعث شده است که او تاکنون بیش از سی بار اعلام پیروزی کند، چندین مرتبه تهدید به اقدام نظامی کند و پس از آن، اجرای این تهدیدها را متوقف کند. همین شرایط باعث شده است که در مقطعی اعلام کند عملیات نظامی را متوقف کرده است».
بعید بودن وقوع جنگی گسترده
او در پاسخ به این پرسش که چه قدر احتمال وقوع یک حمله گسترده وجود دارد، توضیح داد: «اینگونه نیست که آمریکا با یک وقفه ۲۰ تا ۳۰ روزه بتواند توان از دسترفته خود را بهسرعت جبران کند. ممکن است ما بتوانیم برخی از کمبودهای خود را در چنین شرایطی جبران کنیم، اما آمریکاییها چنین امکانی ندارند؛ زیرا در روزهای نخست جنگ، بدون محدودیت از ظرفیتهای خود استفاده کردند و بخش قابل توجهی از توانمندیهای خود را به کار گرفتند.
درست است که در حوزه آفندی نیز ما نمیتوانیم روند پشتیبانی نظامی آمریکا را بهطور کامل مختل کنیم، اما اگر آمریکا بخواهد اقدام آفندی جدیدی انجام دهد، نیازمند تقویت نیروهای خود، بهویژه در حوزه نیروی زمینی، خواهد بود.
با این حال، تاکنون مستنداتی مبنی بر تقویت گسترده نیروهای زمینی آمریکا، اعم از نیروهای کماندویی و یگان دلتا، مشاهده نشده است؛ بنابراین اگر آمریکا بخواهد اقدامی انجام دهد، باید با همین امکانات موجود پیش برود. در چنین شرایطی، زمان به نفع آمریکا نیست و در بسیاری از ابعاد، گذشت زمان بیشتر به سود ما خواهد بود. آمریکا انتخابات میاندورهای کنگره را نیز پیش رو دارد.
جمهوریخواهان حتی در شرایط فعلی نیز احتمال از دست دادن مجلس نمایندگان را جدی میدانند و دموکراتها برای رقابت در سنا نیز برنامهریزی کردهاند؛ بنابراین این دیدگاه که آمریکا در حال تقویت گسترده خود برای آغاز یک اقدام نظامی جدید است، چندان با واقعیتهای موجود سازگار نیست.
همین هواپیماهای پشتیبانی که اکنون مشاهده میشوند، در روزهای جنگ نیز حضور داشتند و در همان زمان نیز ما امکان هدف قرار دادن آنها را نداشتیم. ما اکنون آمریکاییها را از برخی پایگاههای منطقهای عقب راندهایم. آنها از قطر، کویت، بحرین و امارات به سمت اردن منتقل شدهاند و بهتدریج از اردن نیز به سمت سرزمینهای اشغالی حرکت کردهاند».
بعید بودن جنگی بیپایان
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین درباره اینکه چه میزان ممکن است ایران و آمریکا وارد یک جنگ غیر متناوب و پراکنده، اما بسیار طولانی شوند، گفت: «آمریکا هزاران کیلومتر با ایران فاصله دارد و حضور نظامی این کشور در منطقه هزینه بسیار سنگینی دارد. هزینه ارتش آمریکا روزانه بین یک تا دو میلیارد دلار برآورد میشود و ادامه یک وضعیت فرسایشی برای واشنگتن دشوار خواهد بود. زمان در این شرایط اهمیت زیادی دارد. مجلس نمایندگان آمریکا نیز احتمالا ممکن است از کنترل حزب جمهوریخواه خارج شود. نخستین پیامد چنین وضعیتی، افزایش کنترل بر دولت خواهد بود و حتی ممکن است موضوعاتی مانند بودجههای نظامی یا برخی برنامههای دولت با موانع جدی مواجه شود و دولت عملا با محدودیتهای بیشتری روبهرو شود. به نظر من، امکان ادامه یک جنگ بیپایان وجود ندارد و چنین جنگی برای آمریکا معنای مشخصی ندارد. ترامپ نیز زمان زیادی در اختیار ندارد و اگر در انتخابات شکست بخورد، مشکلات سیاسی او بسیار بیشتر خواهد شد».
ایده ترامپ برای پایان جنگ
صارمیراد در پایان، پیشبینیاش از پایان جنگ ایران و آمریکا را اینگونه بیان کرد: «به نظر میرسد ترامپ به دنبال ایجاد یک دستاورد سیاسی برای خود است. ممکن است دست به یک حمله نمادین بزند؛ برای مثال منطقهای مانند کوه کلنگ را هدف قرار دهد و سپس اعلام کند که اقدام نظامی انجام داده و به هدف خود رسیده است. یا ممکن است توافقی شکل بگیرد و او از طریق ایران یا کشورهای حوزه خلیج فارس اعلام کند که این توافق، پیروزی آمریکا بوده است. در نهایت، ممکن است نتیجه یک اقدام نظامی محدود و نمادین، اعلام پیروزی از سوی ترامپ و سپس خروج آمریکا از منطقه باشد. البته پاسخ ایران میتواند متفاوت باشد، اما به نظر میرسد نگاه ترامپ در شرایط فعلی چنین رویکردی باشد».
