راه دشوار تفاهم با امریکا پس از امضا
روزنو :امضای یادداشت تفاهم ۱۴بندی میان ایران و آمریکا برای پایاندادن به جنگ اخیر، اگرچه یکی از مهمترین تحولات سیاسی و امنیتی سالهای اخیر محسوب میشود، اما نباید به معنای پایان اختلافات یا تضمین صلح پایدار تلقی شود. این تفاهم از آن رو نیز اهمیت تاریخی دارد که نخستین سند امضاشده مستقیم میان رؤسای جمهور ایران و ایالات متحده پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شمار میرود.
امضای یادداشت تفاهم ۱۴بندی میان ایران و آمریکا برای پایاندادن به جنگ اخیر، اگرچه یکی از مهمترین تحولات سیاسی و امنیتی سالهای اخیر محسوب میشود، اما نباید به معنای پایان اختلافات یا تضمین صلح پایدار تلقی شود. این تفاهم از آن رو نیز اهمیت تاریخی دارد که نخستین سند امضاشده مستقیم میان رؤسای جمهور ایران و ایالات متحده پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شمار میرود.
در داخل ایران نیز موافقت رهبر انقلاب با ادامه روند مذاکرات، در عین تأکید بر بیاعتمادی به طرف مقابل و ضرورت اجرای دقیق شروط و تعهدات، پیام روشنی درباره رویکرد جمهوری اسلامی ارسال کرد؛ رویکردی که ضمن حمایت مشروط از مسیر دیپلماسی، بر لزوم راستیآزمایی، حفظ هوشیاری و پرهیز از اعتماد به آمریکا تأکید دارد. هرچند مفاد منتشرشده از تفاهم، حاکی از امتیازات متقابل و انعطاف نسبی واشینگتن است، اما این احتمال نیز وجود دارد که آمریکا در حال ارائه نوعی «پیروزی کاذب» به تهران باشد؛ پیروزیای که فقط در عمل ارزش واقعی آن مشخص خواهد شد. از این منظر، تفاهم اخیر بیش از آنکه نقطه پایان باشد، بازگشت به شرایط پیش از آغاز جنگ و فرصتی دوباره برای مذاکره است؛ در حالی که اختلافات بنیادین همچنان پابرجاست. رفتار دونالد ترامپ نیز پرسشهایی را درباره نگاه واقعی کاخ سفید به این تفاهم ایجاد کرده است. برخلاف شیوه همیشگی او در نمایش رسانهای دستاوردهای سیاسی، امضای غیرحضوری تفاهم و نبود مراسمی رسمی و پررنگ، این گمانه را تقویت میکند که واشینگتن این توافق را بیش از آنکه یک پیروزی نهایی بداند، اقدامی تاکتیکی در مسیر مذاکرات آینده تلقی میکند.
همچنین انتخاب کاخ ورسای به عنوان محل امضا، از منظر نمادشناسی سیاسی، میتواند حامل پیامهایی درباره روایت آمریکا از این توافق باشد. در کنار این مسائل، مهمترین تهدید پیشروی تفاهم، احتمال کارشکنی بازیگران ثالث، بهویژه اسرائیل است. با توجه به سوابق گذشته، هرگونه تشدید تنش در لبنان یا دیگر جبهههای منطقهای میتواند روند مذاکرات را با چالش مواجه کرده و حتی زمینه بازگشت درگیریها را فراهم کند؛ همینطور که به روایت المیادین و فارس تعلیق مذاکرات روز جمعه بهدلیل تداوم حملات اسرائیل به لبنان و نقض بند اول تفاهم ایران و آمریکا بوده است. البته گزارش شد اسرائیل و حزبالله لبنان بر سر آتشبسی جدید توافق کردند که از ساعت ۱۶ دیروز جمعه به وقت محلی اجرایی میشود. یک مقام آمریکایی به رویترز گفت این توافق با میانجیگری آمریکا و قطر و با کمک ایران نهایی شده است. این توافق در حالی اعلام شد که حملات هوایی اسرائیل تا دیروز جمعه، ۲۱ کشته در لبنان بر جای گذاشت. ازاینرو آینده تفاهم نه در متن آن، بلکه در میزان پایبندی طرفین به تعهدات، مدیریت بحرانهای منطقهای و عبور از آزمونهای پیشرو تعیین خواهد شد؛ موضوعی که ضرورت حفظ هوشیاری راهبردی، اجرای دقیق شروط توافق و پرهیز از خوشبینی یا بدبینی افراطی را بیش از پیش آشکار میکند.
امضای تفاهمنامه ۱۴بندی میان ایران و آمریکا؛ نخستین توافق مستقیم رؤسای جمهور دو کشور پس از انقلاب
در رویدادی کمسابقه و تاریخی، بامداد پنجشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، رؤسای جمهور جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، متن یک تفاهمنامه ۱۴بندی با هدف پایاندادن به جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را بهصورت دیجیتال و غیرحضوری امضا کردند. براساس اعلام منابع رسمی، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، این سند را در دفتر ریاستجمهوری در تهران امضا کرد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز همزمان در حاشیه ضیافت شام با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در کاخ ورسای فرانسه نسخه مربوط به این تفاهمنامه را امضا کرد. تصاویر منتشرشده از مراسم امضا نشان میدهد هریک از طرفین، نسخهای از متن تفاهمنامه را که پیشتر به امضای طرف مقابل رسیده بود، امضا کردهاند. همچنین این سند در دو نسخه فارسی و انگلیسی تنظیم شده که بیانگر نهاییشدن متن توافق پیش از مراسم امضا و تبادل رسمی اسناد میان دو کشور است. همچنین شبکه خبری سیانان گزارش داد بررسیهای اولیه نشان میدهد نسخه منتشرشده از سوی ایالات متحده با متن تفاهمنامهای که پیشتر از سوی ایران منتشر شده بود، مطابقت کامل دارد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز با اشاره به تغییر شیوه امضای توافق اظهار کرد در ابتدا قرار بود مراسم امضا بهصورت حضوری در ژنو برگزار شود، اما پس از مشورتهای انجامشده طی ۲۴ ساعت گذشته، دو طرف تصمیم گرفتند متن تفاهمنامه بدون نیاز به حضور فیزیکی و بهصورت مجازی توسط رؤسای جمهور امضا شود. به گفته بقایی، یکی از مهمترین دلایل این تصمیم، افزایش هزینه سیاسی نقض احتمالی توافق از سوی هریک از طرفین بوده است؛ موضوعی که از نگاه تهران میتواند به تقویت ضمانت اجرایی تفاهمنامه کمک کند. همزمان، کاخ سفید نیز با انتشار ویدئویی در شبکه اجتماعی ایکس، از امضای رسمی تفاهمنامه توسط رئیسجمهور آمریکا در کاخ ورسای خبر داد. ترامپ هنگام ترک محل برگزاری ضیافت شام در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره امضای سند گفت: «امضا شده است. ما آن را در ورسای امضا کردیم». رسانههای آمریکایی از جمله فاکسنیوز و سیانان نیز به نقل از مقامات کاخ سفید گزارش دادند مراسم برنامهریزیشده برای امضای توافق در ژنو لغو شده و با امضای دیجیتال رؤسای جمهور، تفاهمنامه از نظر طرفین لازمالاجرا شده است. در همین حال، اعلام شده است با توجه به نقش میانجیگرانه پاکستان در روند مذاکرات منتهی به «تفاهم اسلامآباد»، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز این سند را به عنوان شاهد و میانجی امضا کرد. براساس گزارشهای منتشرشده، برخی مقامات ارشد دو کشور نیز پیش از این نسخههای الکترونیکی متن را امضا کرده بودند. در آمریکا، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور و در ایران نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، از جمله مقاماتی هستند که امضای الکترونیکی خود را بر متن تفاهمنامه ثبت کردهاند. امضای این سند از سوی رؤسای جمهور ایران و آمریکا، نخستین اقدام رسمی و مستقیم در سطح عالی میان دو کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به شمار میرود و از آن به عنوان یکی از مهمترین تحولات دیپلماتیک در روابط تهران و واشینگتن طی چهار دهه گذشته یاد میشود.
انتشار مفاد تفاهم امضاشده
ایالات متحده شامگاه چهارشنبه گذشته متن رسمی تفاهمنامهای را که با ایران به دست آمده بود، منتشر کرد که شامل موارد ذیل میشود:
۱. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا و متحدان آنها در جنگ حاضر، با امضای این یادداشت تفاهم خاتمه فوری و دائمی عملیاتهای نظامی را در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، اعلام کرده و تعهد میکنند از این پس هیچ جنگ یا هیچ عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند و از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند. توافق نهایی خاتمه دائمی جنگ در تمامی جبههها، از جمله در لبنان و بقیه مفاد این بند را تأیید خواهد کرد. ۲. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا متعهد میشوند که به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند. ۳. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به انجام مذاکرات و حصول به یک توافق نهایی در مدت حداکثر ۶۰ روز، قابل تمدید با رضایت طرفین، متعهد میشوند. ۴. بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده آمریکا شروع به رفع محاصره دریایی خود و هرگونه مزاحمت یا ممانعت علیه جمهوری اسلامی ایران میکند، و ظرف ۳۰ روز به محاصره دریایی به طور کامل خاتمه خواهد داد. در طول این مدت، تردد کشتیها متناسب با تعداد ترافیک قبل از جنگ که از سوی جمهوری اسلامی ایران برقرار میشود، خواهد بود. ایالات متحده آمریکا همچنین متعهد میشود تا ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای نظامی خود را از حوزه پیرامونی جمهوری اسلامی ایران خارج کند. ۵. با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد. تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز، و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینزدایی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز برقرار خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بینالملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتوگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر میکنند. ۶. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود، با شرکای منطقهای خود، برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران یک برنامه قطعی مورد توافق طرفین را با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار ایجاد کند. سازوکار اجراییسازی این برنامه، به عنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی خواهد شد.
تمامی تأییدیهها، اسقاطیهها و مجوزهای مورد نیاز برای تراکنشهای مالی مربوطه توسط ایالات متحده آمریکا ارائه خواهد شد. ۷. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود به تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، برابر یک برنامه زمانی مورد توافق به عنوان بخشی از توافق نهایی، خاتمه دهد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به اهمیت اساسی موضوع خاتمه تحریمها که در بالا ذکر شده است اذعان دارند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوعات در مذاکرات، بهمنظور دستیابی به توافق متقابل در مورد آنها اظهار میکنند. ۸. جمهوری اسلامی ایران مجددا تأیید میکند که سلاح هستهای تولید یا ابتیاع نخواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت کردهاند که وضعیت مواد غنیشده ذخیرهشده را از طریق یک سازوکار مورد توافق طرفین و مطابق با برنامه زمانی مندرج در بند ۷، حداقل به شیوه رقیقسازی در محل، تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حلوفصل کنند. دو طرف همچنین موافقت میکنند تا درمورد موضوع غنیسازی، و دیگر موضوعات مورد توافق دو طرف مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران، براساس یک چارچوب رضایتبخش که در توافق نهایی مورد موافقت قرار خواهد گرفت، بحث کنند. توافق نهایی، مفاد این بند را تأیید خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به اهمیت اساسی موضوعات هستهای ذکرشده در بالا اذعان دارند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوعات در مذاکرات، بهمنظور دستیابی به توافق متقابل درمورد آنها اظهار میکنند. ۹. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند که تا زمان توافق نهایی وضعیت موجود را حفظ کنند؛ جمهوری اسلامی ایران وضع موجود را در برنامه هستهای خود حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا هیچ تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری را در منطقه مستقر نخواهد کرد.
۱۰. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریمها، اسقاطیههای وزارت خزانهداری را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنشهای بانکی، بیمهها، حملونقل و غیره صادر کند. ۱۱. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدودشده جمهوری اسلامی ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در مورد روال مربوط به آزادسازی این وجوه در طول مذاکرات، به صورت دوجانبه توافق میکنند. این وجوه، چه در حساب اصلی نگهداری شوند و چه منتقل شوند، برای پرداخت به هر ذینفع نهایی که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میشود، باید به طور کامل قابل استفاده شوند. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تمامی تأییدیهها و مجوزهای لازم را در این رابطه صادر کند. ۱۲. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند تا یک سازوکار اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق این یادداشت تفاهم و پایبندی آتی به توافق نهایی تشکیل شود.۱۳. پس از امضای این یادداشت تفاهم و منوط به شروع اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ این یادداشت تفاهم و تداوم اجرای این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا مذاکرات درخصوص توافق نهایی را منحصرا در مورد بقیه بندها آغاز خواهند کرد. ۱۴. توافق نهایی با یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید خواهد شد.
پیام رهبر انقلاب درباره تفاهمنامه ایران و آمریکا
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پی امضای تفاهمنامه میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا، با صدور پیامی خطاب به ملت ایران، با موافقت مشروط با تفاهمنامه، اجرای آن را منوط به تحقق کامل شروط تعیینشده و حفظ حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت دانستند. مسعود پزشکیان در پاسخ به پیام رهبر انقلاب، از موافقت ایشان با آغاز مذاکرات و حمایت از تلاشهای مسئولان قدردانی و تأکید کرد دولت و شورای عالی امنیت ملی خود را متعهد به اجرای رهنمودها، صیانت از حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت میدانند. او با تأکید بر اینکه منافع ملی، عزت و اقتدار ایران خط قرمز مذاکرات است، ابراز امیدواری کرد با دقت تیم مذاکرهکننده، توافق نهایی به نفع ملت ایران حاصل شود. در پی انتشار این پیام، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با صدور بیانیهای از رهنمودهای رهبر انقلاب قدردانی و تأکید کرد اجرای دقیق دستورات معظمله، حفظ حقوق ملت ایران، پاسداشت خون شهدا و صیانت از منافع جبهه مقاومت، محور اقدامات آینده خواهد بود. در این بیانیه آمده است جمهوری اسلامی با بیاعتمادی کامل نسبت به آمریکا، روند اجرای تفاهمنامه و مذاکرات آینده را با دقت زیر نظر خواهد گرفت و در صورت هرگونه تخلف یا بدعهدی از سوی طرف آمریکایی، اقدامات متقابل از پیش طراحیشده را به اجرا خواهد گذاشت. شورای عالی امنیت ملی همچنین تصریح کرد تا استیفای کامل حقوق ملت ایران و خونخواهی شهدا، از پیگیری این اهداف عقبنشینی نخواهد کرد. همزمان، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در پیامی خطاب به رهبر انقلاب، پیام ایشان را «نقشه راه» ادامه مذاکرات توصیف کرد و نوشت با نهاییشدن تفاهمنامه، تازه آغاز مسیر دشوار اجرای تعهدات و استیفای حقوق ملت ایران فرا رسیده است. قالیباف تأکید کرد مجلس شورای اسلامی اوامر رهبر انقلاب را نصبالعین قرار خواهد داد و اجازه نخواهد داد آمریکا با بدعهدی یا فشار سیاسی، حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت را خدشهدار کند. او همچنین با اشاره به اینکه دیپلماسی را بخشی از میدان مبارزه برای احقاق حقوق ملت دانست، تصریح کرد جمهوری اسلامی در برابر هرگونه زیادهخواهی، آمادگی پاسخ قاطع را دارد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با صدور پیامی خطاب به رهبر انقلاب، از رهنمودهای ایشان قدردانی کرد و آن را موجب تقویت وحدت ملی و انسجام میان مردم، رزمندگان و مسئولان کشور دانست. در این پیام آمده است عقبنشینی آمریکا از مواضع پیشین و حرکت به سمت تفاهم، نتیجه مقاومت ملت ایران و توان بازدارندگی جمهوری اسلامی بوده است. سپاه همچنین اعلام کرد از روند مذاکراتی که منافع ملی و حقوق ملت ایران را تأمین کند، حمایت خواهد کرد، اما در صورت هرگونه عهدشکنی یا زیادهخواهی از سوی آمریکا، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با آمادگی کامل و بهرهگیری از تجربیات نبردهای اخیر، آماده پاسخگویی قاطع به هرگونه تهدید خواهند بود. مجموع این مواضع نشان میدهد پس از امضای تفاهمنامه، نهادهای عالی کشور ضمن حمایت از اصل پیشبرد مذاکرات، بر اجرای دقیق شروط تعیینشده، حفظ خطوط قرمز جمهوری اسلامی و آمادگی برای واکنش متقابل در برابر هرگونه نقض تعهدات از سوی طرف آمریکایی تأکید دارند.
از پاسخ به تندروها تا تکذیب امتیاز ۳۰۰ میلیارد دلاری
پس از امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، موج انتقادها از دونالد ترامپ، بهویژه از سوی جمهوریخواهان تندرو بهطور محسوسی افزایش یافت تا جایی که رئیسجمهور آمریکا را وادار کرد در چند نوبت به منتقدان خود پاسخ دهد و از توافق دفاع کند. ترامپ در واکنش به مخالفان داخلی توافق، با لحنی کمسابقه اعلام کرد برخی افرادی که پیشتر برای او محترم بودند، اکنون به دلیل رویکرد تندروانهشان دیگر چنین جایگاهی ندارند. او همچنین با اشاره به اینکه نمیخواهد مانند «هربرت هوور» در تاریخ آمریکا به عنوان رئیسجمهوری ناکام شناخته شود، مدعی شد اگر او دخالت نمیکرد، اسرائیل نابود شده بود. ترامپ همچنین با تأکید بر روابط خود با بنیامین نتانیاهو گفت باید نخستوزیر اسرائیل را «متعادل و کنترلشده» نگه داشت و مدعی شد قادر است اسرائیل را از حمله به لبنان بازدارد. با این حال، انتقادها به همینجا ختم نشد و انتشار ادعاهایی درباره پرداخت ۳۰۰ میلیارد دلار از سوی آمریکا به ایران، فشارها بر کاخ سفید را تشدید کرد. ترامپ در واکنشی صریح این ادعا را «خبر جعلی» خواند و تأکید کرد ایالات متحده هیچ پولی به ایران پرداخت نخواهد کرد. او همچنین این گزارشها را بخشی از «تبلیغات دموکراتها» دانست و ادعا کرد دستاورد واقعی توافق، موفقیت آمریکا، کاهش قیمت نفت و رشد بازار سهام بوده است. پیشتر نیز جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، هرگونه پرداخت مالی به ایران را رد کرده و گفته بود دوره ۶۰روزه برای دستیابی به توافق نهایی از زمان امضای تفاهم آغاز شده است.
همزمان، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، در جلسهای محرمانه با اعضای کنگره مدعی آن بود که ایران در چارچوب تفاهم، با ارسال نامهای به آژانس بینالمللی انرژی اتمی از این نهاد برای بازرسی از تأسیسات هستهای خود دعوت خواهد کرد و روند شناسایی محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده آغاز میشود. به گفته منابع آگاه، ویتکاف همچنین ادعا کرده است بر اساس تفاهم، ذخایر اورانیوم با غنای بالا باید دستکم تحت نظارت بینالمللی رقیقسازی شوند و این توافق هیچ ضمیمه محرمانهای میان تهران و واشینگتن ندارد، هرچند یک نامه الحاقی میان ایران و آژانس برای اجرای این سازوکار تنظیم شده است.
لغو مذاکرات ژنو؛ اختلاف بر سر لبنان یا مشکلات لجستیکی؟
پس از امضای تفاهمنامه میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا، قرار بر این بود که نخستین دور مذاکرات فنی دو کشور از روز جمعه در ژنو آغاز شود، اما این گفتوگوها در آخرین ساعات پیش از برگزاری لغو شد؛ رخدادی که هر یک از طرفهای درگیر و منابع رسانهای، دلایل متفاوتی برای آن مطرح کردهاند. در حالی که منابع نزدیک به هیئت ایرانی، ادامه حملات اسرائیل به لبنان را عامل اصلی توقف روند مذاکرات عنوان میکنند، طرف آمریکایی دلیل لغو نشست را مسائل لجستیکی و نهایینشدن هماهنگیهای اجرائی اعلام کرده است. یک منبع مطلع در گفتوگو با شبکه المیادین اظهار داشت که هیئت مذاکرهکننده ایران قصد داشت برای آغاز نخستین دور مذاکرات راهی سوئیس شود، اما به دلیل تداوم حملات اسرائیل به جنوب لبنان، تصمیم به تعلیق سفر گرفت. به گفته این منبع، تهران از پیش به آمریکا و کشورهای میانجی اطلاع داده بود که وضعیت جبهه لبنان، یکی از محورهای اصلی ادامه یا توقف روند مذاکرات خواهد بود. این منبع همچنین مدعی شد که ایران هشدار داده است ادامه عملیات نظامی اسرائیل در عمق ۱۰ کیلومتری خاک لبنان، نقض آشکار بند نخست یادداشت تفاهم و توافق چارچوب میان تهران و واشینگتن محسوب میشود و در چنین شرایطی امکان آغاز مذاکرات وجود ندارد. همزمان فارس و سیانان نیز به نقل از منابع آگاه گزارش دادند که ایران توقف درگیریها در لبنان را پیششرط آغاز مذاکرات در سوئیس قرار داده است. یک دیپلمات مطلع نیز اعلام کرد تهران پیش از بازگشت به میز مذاکره، خواهان دریافت تضمینهایی درباره اجرای مفاد توافق و پایان خصومتها در لبنان شده است. به گفته وی، میانجیها در حال رایزنی برای رفع اختلافات و فراهمکردن شرایط ازسرگیری گفتوگوها هستند.
در مقابل، کاخ سفید ضمن تأیید لغو مذاکرات، هرگونه ارتباط آن با اختلافات سیاسی را رد کرد. کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد که ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا به دلیل نهایینشدن برنامهریزیهای لجستیکی به سوئیس سفر نخواهد کرد و هیئت آمریکایی همچنان آماده آغاز مذاکرات فنی در نخستین فرصت ممکن است. وی تأکید کرد که هیچ توافقی فراتر از یادداشت تفاهم امضاشده وجود ندارد و گفتوگوهای آینده صرفاً بر گامهای اجرائی و موضوعات فنی، از جمله پیشنهادهای مربوط به غنیسازی اورانیوم، متمرکز خواهد بود. در همین حال، خبرنگار العربیه گزارش داد که احتمال دارد مذاکرات ایران و آمریکا طی چند روز آینده برگزار شود. از سوی دیگر، محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان نیز دلیل آغازنشدن مذاکرات را مشغولبودن برخی مقامات ایرانی به مراسم ماه محرم عنوان کرد و گفت که هیچ مانع جدی برای برگزاری مذاکرات وجود ندارد و این گفتوگوها باید در بازه زمانی ۶۰ روزه تعیینشده تکمیل شود. نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران نیز خبر داد که نشست برنامهریزیشده روز جمعه دیگر برگزار نخواهد شد، اما روند اجرای تفاهمنامه متوقف نشده و احتمال دارد مذاکرات در مرحله بعد در سطح کارشناسی یا از طریق سازوکارهای پیشین ادامه یابد. در نهایت، وزارت امور خارجه سوئیس نیز با تأیید لغو نشست اعلام کرد گفتوگوهایی که قرار بود روز جمعه در اقامتگاه بورگناشتوک میان هیئتهای ایران و آمریکا برگزار شود، لغو شده است. با وجود تعویق این نشست، اظهارات مقامهای دو طرف و میانجیها نشان میدهد مسیر دیپلماسی همچنان باز است و تلاشها برای تعیین زمان جدید مذاکرات ادامه دارد.
رهبر انقلاب در پیامی خطاب به ملت ایران درباره تفاهمنامه رئیسجمهوران ایران و آمریکا:
نظر دیگری داشتم اما به دلیل تعهد رئیس جمهور برای پاسداشت حقوق ملت،آن را پذیرفتم
رهبر معظم انقلاب اسلامی پیامی خطاب به ملت ایران درباره تفاهمنامه ایران و آمریکا، صادر کردند. متن کامل پیام رهبر انقلاب اسلامی خطاب به ملت ایران درباره تفاهمنامه رئیسجمهوران ایران و آمریکا به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم، ملت پرشور و باوفای ایران، همانگونه که مطلع شُدید، تفاهمنامهای بین رئیسجمهوران ایران و آمریکا امضا شد. در مسیر رسیدن به این مرحله، مسئولین امر، از سر دلسوزی و با حسن نظر، تلاشهای زیادی را بهعمل آوردند و البته این رئیسجمهور آمریکا بود که از روی استیصال، از انواع اهرمها برای این امر استفاده میکرد. بنده علیالاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهدی که رئیسجمهور محترم بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند و تصریح به قبول مسئولیت آن نمودند، اجازه آن را صادر نمودم. ایشان همچنین تصریح کردهاند که اگر طرف آمریکایی بخواهد زیادهخواهی کند زیر بار آن نخواهند رفت. از این لحظه، ما یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز، منتظر تحقق شروط گفتهشده خواهیم بود. اما بدیهی است مذاکرات حضوری که در آینده برقرار خواهد شد، به معنی پذیرش نظر دشمن نخواهد بود. امیدواریم که دعای خیر سرورمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف انواع نصرتها و فتوحات، برای ملت باشرف ایران به ارمغان آورد.
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته، سید مجتبی حسینیخامنهای، ۲۸/خرداد/۱۴۰۵
