سرنوشت قیمت خودرو پس از توافق

بازار خودرو ایران این روزها در وضعیتی پیچیده و پرابهام قرار دارد؛ بازاری که از یک‌سو با رکود معاملات و افت قدرت خرید مصرف‌کنندگان دست‌وپنجه نرم می‌کند و از سوی دیگر، همچنان از نوسانات نرخ ارز، رشد هزینه‌های تولید و فضای روانی ناشی از تحولات سیاسی تأثیر می‌پذیرد.

همین مسئله باعث شده بسیاری از خریداران و فروشندگان در موضع انتظار قرار بگیرند و از تصمیم‌گیری قطعی خودداری کنند.

در چنین شرایطی، گمانه‌زنی‌ها درباره آینده مذاکرات و احتمال کاهش تنش‌های سیاسی، به یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر انتظارات بازار تبدیل شده است.

برخی معتقدند هرگونه توافق می‌تواند مسیر قیمت‌ها را تغییر دهد و حتی بر سیاست‌های وارداتی و میزان عرضه نیز اثر بگذارد، در حالی که گروهی دیگر بر این باورند که مشکلات ساختاری بازار خودرو به‌قدری عمیق است که حتی تحولات سیاسی نیز تنها می‌تواند از شدت نوسانات بکاهد، نه اینکه به افت قابل توجه قیمت‌ها منجر شود.

با توجه به این شرایط، این پرسش مطرح است که بازار خودرو در ماه‌های پیش‌رو چه مسیری را طی خواهد کرد و در صورت تغییر فضای سیاسی، فعالان این بازار باید چه چشم‌اندازی را پیش روی خود ببینند.

در همین رابطه، امیرحسن کاکایی، کارشناس بازار خودرو، در گفت‌وگو با خبرآنلاین با تشریح وضعیت فعلی بازار خودرو اظهار کرد: بازار در شرایط رکود تورمی عمیق قرار دارد و هم‌زمان با افزایش شدید هزینه‌ها و افت ارزش ریال، بخش مهمی از تقاضای واقعی از بین رفته است.

او گفت در سال‌های اخیر تورم‌های بالای ۳۰ تا ۴۰ درصد و حتی در مقاطعی حدود ۸۰ درصد باعث شده درآمد مردم به‌شدت از هزینه‌های زندگی عقب بماند و همین موضوع ساختار مصرف را تغییر داده است؛ به‌طوری که خانوارها ناچار شده‌اند سبد مصرفی خود را از کالاهای غیرضروری به سمت نیازهای اساسی مانند خوراک، پوشاک و درمان تغییر دهند.

او افزود: در چنین شرایطی حتی خودروهای اقتصادی هم از دسترس بخش بزرگی از جامعه خارج شده‌اند و کف قیمت بازار به سطحی رسیده که عملاً بخش مهمی از تقاضای واقعی حذف شده است. به گفته او، نشانه‌های رکود فقط در خودرو نیست و در بسیاری از بازارهای دیگر نیز دیده می‌شود.

این کارشناس بازار خودرو با اشاره به نبود مرجع آماری دقیق و رسمی برای تحلیل لحظه‌ای بازار گفت: ما عملاً بر اساس مشاهدات میدانی و گفت‌وگوها تحلیل می‌کنیم، اما همین مشاهدات نشان می‌دهد که گردش بازار کاهش یافته و رکود در حال عمیق‌تر شدن است.

او ادامه داد: در شرایط فعلی، بخشی از قیمت‌ها در بازار خودرو عملاً با نرخ‌های بسیار بالای دلاری شکل گرفته است؛ به‌طوری که در برخی محاسبات، خودروهایی وجود دارند که انگار با دلار حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومانی قیمت‌گذاری شده‌اند. این مسئله ناشی از تورم انتظاری و نبود تعادل در اقتصاد است.

کاکایی درباره سناریوی توافق یا کاهش تنش‌ها گفت: بازار خودرو یکپارچه نیست و باید تفکیک شود. او توضیح داد در خودروهای وارداتی و لوکس مانند لکسوس که در حال حاضر حتی تا حدود ۱۱۰ میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده‌اند، در صورت توافق و افزایش واردات، احتمال افت‌های شدید وجود دارد و ممکن است این خودروها حتی به حدود ۵۰ تا ۵۵ میلیارد تومان هم برسند، چون بخش زیادی از قیمت آن‌ها ناشی از کمبود عرضه و شرایط ارزی است.

او تأکید کرد: در خودروهای داخلی اصلاً افت جدی قیمت نخواهیم داشت، چون ساختار هزینه تمام‌شده اجازه کاهش نمی‌دهد و تولیدکنندگان همین الان هم با فشار هزینه یا حتی زیان تولید می‌کنند. بنابراین در این بخش، حتی در صورت توافق، بیشتر باید انتظار توقف رشد یا اصلاح محدود را داشت.

این کارشناس بازار خودرو افزود: در برخی خودروهای داخلی که در بازار با قیمت‌های بالا معامله می‌شوند، بخشی از این قیمت‌ها ناشی از حباب انتظارات تورمی است و با تغییر فضای سیاسی ممکن است این حباب‌ها تا حدی تخلیه شود، اما قیمت کارخانه‌ای تغییر محسوسی نخواهد داشت.

کاکایی ادامه داد: حتی خودروهایی که ارزش دلاری حدود ۱۰ هزار دلار دارند، در بازار معادل حدود ۲.۵ میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده‌اند که نشان‌دهنده نقش پررنگ انتظارات تورمی و قیمت‌گذاری ذهنی در بازار است.

او درباره سناریوی عدم توافق یا تشدید تنش‌ها گفت: در این حالت قیمت‌ها صعودی‌تر می‌شود چون نرخ ارز و انتظارات تورمی افزایش پیدا می‌کند، اما هم‌زمان رکود هم شدیدتر می‌شود؛ یعنی بازار گران‌تر می‌شود اما خریداری وجود ندارد.

کاکایی در ادامه به بحث منابع ارزی و پول‌های بلوکه‌شده نیز اشاره کرد و گفت: حتی اگر منابع دلاری قابل توجهی، از جمله پول‌های بلوکه‌شده یا منابع ارزی آزاد شود، اثر آن در بازار خودرو فوری و پایدار نیست.

او تأکید کرد که ورود ناگهانی منابع ارزی می‌تواند در کوتاه‌مدت شوک ایجاد کند و حتی واردات را بالا ببرد، اما در صورت نبود مدیریت صحیح، این منابع الزاماً به تقویت پایدار صنعت منجر نمی‌شود.

او افزود: در برخی سناریوها اگر مثلاً چند میلیارد دلار صرف واردات خودرو شود، در ظاهر ممکن است بازار را تحت تأثیر قرار دهد، اما در عمل می‌تواند فشار سنگینی بر تولید داخلی وارد کند و حتی به نوعی تضعیف ساختاری صنعت منجر شود؛ زیرا هم تولید گران است و هم تقاضای داخلی محدود شده است.

کاکایی با اشاره به تجربه‌های تاریخی اقتصاد ایران گفت: در دوره‌های گذشته نیز ورود منابع ارزی یا تغییرات ناگهانی سیاستی باعث شوک کوتاه‌مدت شده، اما بعد از مدتی به دلیل واقعیت‌های اقتصادی، قیمت‌ها دوباره به مسیر قبلی برگشته‌اند.

او همچنین با اشاره به فضای تصمیم‌گیری اقتصادی افزود: در حال حاضر چند سناریو هم‌زمان وجود دارد؛ ادامه وضعیت فعلی، بازگشت به شرایط قبلی یا یک گشایش کامل، اما برای هیچ‌کدام از این سناریوها برنامه‌ریزی منسجم وجود ندارد و بازار در بلاتکلیفی قرار دارد.

این کارشناس بازار خودرو در ادامه گفت: در حالی که صنعت خودرو با کمبود ارز و بلاتکلیفی در سیاست‌های تولید و واردات مواجه است، واردات خودرو نیز هم‌زمان ادامه دارد؛ موضوعی که به گفته او بیانگر تناقض در سیاست‌گذاری است.

او همچنین فروش خودروهای مناطق آزاد را «فاجعه» توصیف کرد.

کاکایی در پایان تأکید کرد: به جای حل ریشه‌ای مشکلات، بیشتر شاهد گفتاردرمانی و روایت‌سازی هستیم که این موضوع به اتلاف زمان و منابع منجر می‌شود.

او گفت اگر این روند ادامه پیدا کند، هم صنعت و هم بازار در وضعیت فرسایش و بلاتکلیفی باقی خواهند ماند.